Đồng đỏ tăng 10 tuần liên tiếp: cơn sốt giá có đang lấn át thực tế cung cầu?

Chuỗi tăng lịch sử và thực trạng tồn kho cạn kiệt

Giá đồng trên sàn LME vừa khép lại tuần tăng thứ 10 liên tiếp, chuỗi dài nhất kể từ năm 1994. Mức giá quanh 14.300 USD/tấn đang tiến sát đỉnh lịch sử 14.527,50 USD thiết lập hồi tháng 1, trong khi trên sàn Comex, giá đã vượt 6,70 USD/pound vào tháng 8 – một kỷ lục mới. Đà tăng này diễn ra trong bối cảnh tồn kho tại các kho LME đã giảm 42 ngày liên tiếp tính đến giữa tháng 8, chuỗi dài nhất kể từ 2014. Đáng chú ý, gần một nửa lượng tồn kho còn lại đã được đăng ký rút khỏi kho, cho thấy nguồn cung vật chất đang trở nên mỏng hơn bao giờ hết.

Sự cạn kiệt tồn kho không phải là hiện tượng nhất thời mà phản ánh những vấn đề cơ cấu của ngành khai khoáng. Hôm nay (8/9) đánh dấu tròn một năm xảy ra thảm họa tại mỏ Grasberg của Freeport-McMoRan ở Indonesia – mỏ đồng lớn thứ hai thế giới. Khoảng 800.000 tấn vật liệu ẩm đã tràn vào mỏ, khiến hai công nhân thiệt mạng và buộc công ty phải tuyên bố bất khả kháng, ảnh hưởng vẫn kéo dài đến nay. Freeport đã cắt giảm khoảng một phần ba sản lượng dự kiến năm 2026 tại khu phức hợp này và dự kiến phải đến 2027-2028 mới có thể phục hồi hoàn toàn.

Sản lượng khai thác toàn cầu suy giảm, chi phí tăng cao

Dữ liệu từ Nhóm Nghiên cứu Đồng Quốc tế (ICSG) cho thấy sản lượng khai thác mỏ toàn cầu giảm 1,1% trong nửa đầu năm. Các ông lớn như Codelco và Freeport đều ghi nhận mức sụt giảm hai con số. Chile, nhà sản xuất hàng đầu thế giới, đã có quý II yếu nhất trong ít nhất 19 năm và hai lần hạ dự báo sản lượng năm 2026, với mức giảm dự kiến 2,6%. Dự án mở rộng Andes Norte tại mỏ El Teniente của Codelco – vốn được kỳ vọng bù đắp cho sự cố sập hầm năm ngoái – sẽ không thể đi vào sản xuất trước năm 2029.

Nguyên nhân sâu xa nằm ở chất lượng quặng ngày càng suy giảm và cơ sở hạ tầng lão hóa. Như Evy Hambro từ BlackRock nhận định, các mỏ hiện hữu đang "mệt mỏi" và già cỗi, trong khi việc phát triển mỏ mới ngày càng tốn kém và kéo dài. Điều này khiến chi phí sản xuất biên tăng cao, tạo nền hỗ trợ vững chắc cho giá đồng trong trung hạn.

Rủi ro địa chính trị và thuế quan làm nhiễu loạn thị trường

Đầu tháng 8, Congo gây thêm áp lực khi ban hành lệnh cấm xuất khẩu tinh quặng đồng và coban để thúc đẩy chế biến trong nước. Dù lệnh này chỉ ảnh hưởng đến một phần nhỏ xuất khẩu đồng của Congo (phần lớn đã xuất dưới dạng cathode tinh luyện), nó vẫn đẩy giá LME tăng 1,8% ngay trong ngày công bố. Phản ứng này cho thấy thị trường đang rất nhạy cảm với bất kỳ gián đoạn nguồn cung nào.

Tại Mỹ, quyết định về việc gia hạn thuế quan đối với đồng tinh luyện vẫn đang bị bỏ ngỏ, dù Bộ Thương mại đã phải đệ trình khuyến nghị từ cuối tháng 6. Để phòng ngừa rủi ro mức thuế 15% có thể áp dụng từ tháng 1/2027, khoảng 200.000 tấn đồng tinh luyện đã đổ vào Mỹ chỉ riêng trong tháng 7 – mức cao kỷ lục – khiến tồn kho Comex vượt 1 triệu tấn. Điều này tạo ra sự phân hóa giữa giá đồng tại Mỹ và thế giới, đồng thời làm lệch lạc bức tranh cung cầu toàn cầu.

Nhận định: Giá có đang vượt xa nền tảng cung cầu?

Dù giá tăng mạnh, thị trường đồng tinh luyện chưa thực sự thiếu hụt ngay lập tức. Morgan Stanley dự báo sản lượng đồng tinh luyện toàn cầu vẫn tăng gần 1% trong năm nay nhờ các nhà máy luyện kim tăng cường sử dụng phế liệu. Vấn đề nằm ở nguồn cung mỏ – nơi mà giới phân tích Phố Wall đang chia rẽ về mức độ nghiêm trọng. Citigroup dự báo giá có thể đạt 15.000 USD/tấn vào cuối năm và lên tới 17.000 USD nếu nhu cầu từ AI hoặc sự phục hồi sản xuất vượt xa khả năng cung ứng của các mỏ.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng chuỗi tăng 10 tuần có thể đã phản ánh quá mức kỳ vọng lạc quan. Khi tồn kho tại các sàn giao dịch xuống thấp, giá dễ bị thao túng và biến động mạnh. Nếu nhu cầu từ Trung Quốc – nước tiêu thụ lớn nhất – chậm lại do tăng trưởng kinh tế yếu, hoặc nếu các dự án mới bất ngờ tăng tốc, giá có thể điều chỉnh sâu. Sự tách rời giữa giá giao ngay và nền tảng cung cầu vật chất đang tạo ra rủi ro hai chiều cho nhà đầu tư.

Theo dõi tiếp những gì?

Nhà giao dịch nên theo dõi sát diễn biến tồn kho tại các sàn giao dịch lớn, đặc biệt là LME và Comex, cũng như các quyết định thuế quan từ Washington. Bên cạnh đó, dữ liệu lạm phát Mỹ (PPI) công bố vào ngày 10/9 có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng lãi suất và qua đó tác động lên đồng USD – vốn có mối tương quan nghịch với giá đồng. Ngoài ra, bất kỳ dấu hiệu nào về tiến độ khôi phục sản lượng tại Grasberg hay các cuộc đàm phán thương mại Mỹ-Trung cũng sẽ là chất xúc tác quan trọng cho xu hướng giá trong những tuần tới.