Iraq có thể vượt Saudi Arabia thành nhà sản xuất dầu lớn nhất Trung Đông?

Iraq và tham vọng vượt Saudi Arabia

Cuộc chơi dầu mỏ Trung Đông đang chứng kiến một sự dịch chuyển tiềm tàng. Iraq, quốc gia từng nổi tiếng với những lời hứa sản lượng không thành hiện thực, nay đặt mục tiêu nâng sản lượng lên 8–10 triệu thùng/ngày trong vòng 6 năm. Nếu đạt được, con số này sẽ đưa Iraq vượt qua Saudi Arabia – nước sản xuất dầu lớn nhất khu vực với sản lượng trước phong tỏa eo biển Hormuz là 10,1 triệu thùng/ngày. Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang và thị trường dầu đang biến động mạnh, việc Iraq hiện thực hóa tham vọng này có thể tái định hình cục diện cung dầu toàn cầu.

Sự khác biệt giữa hai nước không chỉ nằm ở con số. Saudi Arabia từ lâu đã duy trì sản lượng ổn định, trong khi Iraq, với sản lượng trung bình chỉ 2,38 triệu thùng/ngày từ 1973 đến nay, luôn chật vật với các vấn đề nội tại. Nhưng liệu Iraq có thực sự đứng trước cơ hội lịch sử để thay đổi vị thế?

Ba yếu tố then chốt làm nên kỳ vọng

Thứ nhất, trữ lượng dầu của Iraq là nền tảng vững chắc. Theo EIA, Iraq sở hữu 145 tỷ thùng dầu thô đã được kiểm chứng, chiếm gần 18% trữ lượng Trung Đông. Con số này chưa tính tới 215 tỷ thùng tài nguyên chưa được phát hiện mà Bộ Dầu mỏ Iraq từng công bố. Nghiên cứu của IEA còn nâng tổng tài nguyên thu hồi được lên 246 tỷ thùng, bao gồm cả khu vực Kurdistan. Với tiềm năng như vậy, mục tiêu 8–10 triệu thùng/ngày là hoàn toàn khả thi nếu được khai thác bài bản.

Thứ hai, làn sóng chống tham nhũng đang lan tỏa tại Baghdad. Trong nhiệm kỳ của Thủ tướng Mohammed Shia al-Sudani và tiếp tục dưới thời tân Thủ tướng Ali al-Zaidi, chính phủ Iraq đã có những bước tiến trong việc đáp ứng yêu cầu của Mỹ về giảm tham nhũng – vốn từng khiến các công ty phương Tây rời bỏ nước này. Sự trở lại của các tập đoàn dầu khí quốc tế với công nghệ và kinh nghiệm vượt trội là điều kiện tiên quyết để Iraq nâng cao hệ số thu hồi dầu và phát triển hạ tầng.

Thứ ba, và quan trọng nhất, là siêu dự án trị giá 27 tỷ USD của TotalEnergies, được phê duyệt năm 2023. Dự án này bao gồm bốn hạng mục chính: thu gom khí đồng hành, tăng sản lượng mỏ Ratawi từ 60.000 lên 120.000 thùng/ngày (mục tiêu dài hạn 210.000 thùng/ngày), và đặc biệt là Dự án Cấp nước biển chung (CSSP) để duy trì áp suất tại các mỏ lớn. CSSP được xem là chìa khóa để Iraq khai thác hiệu quả các mỏ siêu lớn như Rumaila, West Qurna 1&2, Majnoon... với tổng tiềm năng lên tới 11,5 triệu thùng/ngày theo tính toán sơ bộ từ các hợp đồng dịch vụ kỹ thuật.

Thách thức không nhỏ trên con đường hiện thực hóa

Mặc dù tiềm năng là rõ ràng, Iraq vẫn phải đối mặt với những rào cản lịch sử. Hệ thống chính trị phức tạp, sự can thiệp của các lực lượng vũ trang, và cơ sở hạ tầng xuất khẩu hạn chế (chủ yếu qua đường ống tới Ceyhan, Thổ Nhĩ Kỳ và các cảng ở vùng Vịnh) có thể làm chậm tiến độ. Hơn nữa, việc thu hút vốn đầu tư dài hạn trong bối cảnh giá dầu biến động và chính sách năng lượng toàn cầu chuyển dịch sang xanh hóa cũng là một thách thức lớn.

Saudi Arabia, với năng lực sản xuất dự phòng dồi dào, chắc chắn sẽ không đứng yên. Riyadh có thể tăng sản lượng để bảo vệ thị phần, tạo áp lực lên giá dầu và khiến kế hoạch của Iraq trở nên kém hấp dẫn hơn về mặt kinh tế. Cuộc cạnh tranh này sẽ có tác động sâu rộng đến OPEC+ và thị trường dầu toàn cầu.

Tác động vòng hai và những gì nhà giao dịch cần theo dõi

Nếu Iraq thành công, nguồn cung dầu toàn cầu sẽ tăng đáng kể, gây áp lực giảm giá. Điều này có thể giúp kiềm chế lạm phát tại các nền kinh tế lớn, qua đó ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ của Fed và các ngân hàng trung ương khác. Đồng CAD và AUD – vốn nhạy cảm với giá dầu – có thể chịu áp lực giảm nếu giá dầu đi xuống. Đồng NOK cũng sẽ biến động mạnh do phụ thuộc vào xuất khẩu năng lượng.

Nhà giao dịch cần theo dõi sát sao các mốc thời gian triển khai dự án TotalEnergies và CSSP, cũng như các báo cáo sản lượng hàng tháng của Iraq. Bên cạnh đó, dữ liệu tồn kho dầu thô của Mỹ (API và EIA) sẽ tiếp tục là thước đo quan trọng cho cung cầu ngắn hạn. Bất kỳ sự chậm trễ nào trong kế hoạch của Iraq cũng có thể tạo ra biến động giá, trong khi những tiến triển tích cực sẽ củng cố kỳ vọng về một nguồn cung dồi dào hơn trong tương lai.