Đầu tư lưới điện Đông Nam Á cần tăng gần 4 lần vào 2050: bài toán hạ tầng cho tham vọng năng lượng tái tạo

Lưới điện là điểm nghẽn của chuyển dịch năng lượng Đông Nam Á

Đông Nam Á đang đứng trước nghịch lý: đầu tư cho năng lượng tái tạo tăng vọt nhưng hạ tầng truyền tải không theo kịp, tạo ra nút thắt cổ chai trong phân phối điện. Theo IEA, khu vực này chỉ chiếm 9% dân số và 4% GDP toàn cầu, nhưng sẽ đóng góp gần 20% mức tăng trưởng nhu cầu năng lượng thế giới đến 2035. Để đáp ứng nhu cầu và giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch, 8 quốc gia trong khu vực đã đặt mục tiêu net zero.

Tuy nhiên, hệ thống lưới điện hiện tại không đủ sức chịu tải. Tổn thất kỹ thuật vẫn ở mức 12% trong năm 2022, chỉ giảm nhẹ so với 14% của năm 2000. Đường dây quá tải, máy biến áp thiếu công suất, thiết bị lão hóa và công tác bảo trì yếu kém đang hạn chế dòng điện và làm chậm kết nối các dự án tái tạo mới.

Khoản đầu tư khổng lồ cần thiết

IEA ước tính để đạt các cam kết đã công bố, đầu tư vào lưới điện và lưu trữ của khu vực phải tăng từ 13 tỷ USD hiện nay lên 50 tỷ USD vào năm 2050 – gần gấp 4 lần. Trong đó, riêng kết nối lưới điện xuyên biên giới theo kế hoạch ASEAN Power Grid cần khoảng 27 tỷ USD. Chiều dài lưới truyền tải và phân phối phải tăng hơn gấp đôi vào giữa thế kỷ để theo kịp nhu cầu và xử lý tính biến động ngày càng cao của nguồn cung từ điện mặt trời, điện gió.

Bức tranh này không chỉ là câu chuyện hạ tầng. Khi lưới điện không theo kịp, các nhà máy tái tạo buộc phải cắt giảm công suất, gây lãng phí nguồn lực và làm tăng chi phí sản xuất điện. Điều này tạo áp lực lên giá năng lượng, từ đó lan truyền vào lạm phát chung của khu vực – một yếu tố mà các nhà giao dịch tiền tệ hàng hóa như CAD, AUD, NOK cần theo dõi sát.

Thực trạng đáng lo tại các nền kinh tế chủ chốt

Tại Indonesia, chính phủ đã đầu tư hơn 3 tỷ USD vào năm 2022 cho mở rộng và nâng cấp lưới điện, nhưng vẫn thấp hơn khoảng 25% so với mức trung bình giai đoạn 2017-2021. Để đạt mục tiêu kéo dài thêm 47.000 km đường dây từ 2021 đến 2030, nước này cần tăng vọt đầu tư.

Ấn Độ cũng đang chứng kiến sự phát triển năng lượng tái tạo vượt xa hạ tầng. Trong quý I/2026, tắc nghẽn truyền tải chiếm gần 2/3 tổng sản lượng điện tái tạo bị cắt giảm, lên tới 300 GWh. Từ 2022 đến 2026, Ấn Độ mới chỉ hoàn thành khoảng 80% mục tiêu truyền tải hàng năm, đe dọa mục tiêu 500 GW công suất phi hóa thạch vào 2030.

Việt Nam hiện có công suất lắp đặt gần 90 GW, với năng lượng tái tạo chiếm khoảng 27%. Tuy nhiên, do lưới điện không mở rộng kịp, một số tỉnh đã phải cắt giảm sản lượng điện mặt trời và điện gió. Bộ Công Thương đang sửa đổi Luật Điện lực và các quy định liên quan để thu hút đầu tư vào lưới truyền tải, nhưng niềm tin nhà đầu tư vẫn là bài toán lớn.

Tác động vòng hai lên giá năng lượng và tiền tệ

Sự chậm trễ trong đầu tư lưới điện không chỉ kìm hãm tăng trưởng tái tạo mà còn gián tiếp duy trì sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Khi các dự án tái tạo không thể hòa lưới, các nước buộc phải dùng nhiều than, khí hơn, đẩy giá năng lượng lên cao và làm chậm quá trình giảm phát thải. Điều này có thể dẫn đến chi phí năng lượng cao hơn trong trung hạn, gây áp lực lên lạm phát tại các nền kinh tế mới nổi, từ đó ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ và tỷ giá.

Đối với các đồng tiền hàng hóa, diễn biến này có ý nghĩa quan trọng. Đồng đô la Canada (CAD) và đô la Úc (AUD) nhạy cảm với giá năng lượng và kim loại công nghiệp, vốn là đầu vào cho hạ tầng lưới điện. Đồng krone Na Uy (NOK) cũng chịu ảnh hưởng từ giá dầu khí. Nếu đầu tư hạ tầng tăng tốc, nhu cầu đồng, nhôm, thép tăng có thể hỗ trợ giá hàng hóa, qua đó củng cố các đồng tiền này. Ngược lại, nếu điểm nghẽn kéo dài, tăng trưởng kinh tế khu vực chậm lại có thể làm giảm cầu năng lượng toàn cầu, tác động tiêu cực đến giá dầu và các đồng tiền liên quan.

Theo dõi sát các tín hiệu tiếp theo

Nhà giao dịch nên chú ý đến các yếu tố sau trong thời gian tới:

• Tiến độ cải cách pháp lý về điện tại Việt Nam và Indonesia, vì đây là tín hiệu cho dòng vốn đầu tư hạ tầng.
• Dữ liệu sản xuất điện tái tạo và tỷ lệ cắt giảm công suất tại Ấn Độ, phản ánh mức độ nghiêm trọng của tắc nghẽn.
• Giá kim loại công nghiệp như đồng, nhôm – chỉ báo sớm cho hoạt động đầu tư lưới điện.
• Các thông báo về kế hoạch đầu tư của ASEAN Power Grid, có thể mở ra cơ hội cho doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài.

Bài toán lưới điện không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là chìa khóa để hiện thực hóa tham vọng năng lượng sạch của khu vực. Với quy mô đầu tư cần thiết lên tới 50 tỷ USD mỗi năm, đây sẽ là một trong những động lực chính cho thị trường hàng hóa và ngoại hối trong những thập kỷ tới.