Ông lớn dầu mỏ từ chối xây nhà máy lọc dầu mới: Vì sao áp lực từ Nhà Trắng khó hạ nhiệt giá xăng?

Giá xăng Mỹ vượt 4 USD/gallon: Bài toán không của riêng ai

Giữa lúc giá xăng trung bình tại Mỹ vẫn neo trên 4 USD/gallon và kỳ nghỉ Lễ Lao động ghi nhận mức giá cao nhất lịch sử, Tổng thống Donald Trump đã triệu tập các lãnh đạo của Chevron, Marathon Petroleum, Valero Energy và PBF Energy tới Nhà Trắng để yêu cầu hạ giá nhiên liệu ngay lập tức. Tuy nhiên, thông điệp từ giới lọc dầu khá rõ ràng: họ không thể tăng công suất trong ngắn hạn, và càng không có ý định xây dựng nhà máy lọc dầu mới.

Vấn đề nằm ở chỗ các nhà máy lọc dầu Mỹ đã chạy hết công suất suốt mùa hè, khi cuộc chiến Mỹ-Iran làm gián đoạn nguồn cung dầu thô và nhiên liệu từ Trung Đông, đồng thời đẩy tồn kho toàn cầu xuống mức thấp kỷ lục. Số liệu từ EIA cho thấy tỷ lệ sử dụng công suất lọc dầu của Mỹ đạt 98% trong tuần kết thúc ngày 28/8, với đỉnh lên tới 103,5% ở vùng Trung Tây và 99,8% ở vùng Rockies. Đây là chuỗi ba tháng liên tiếp vận hành trên 95%, dài nhất kể từ năm 2000.

Nhưng việc chạy hết công suất không đồng nghĩa với việc có thể xây thêm nhà máy mới. Như chuyên gia Robert Campbell của Energy Aspects nhận định: “Không ai bỏ ra hàng tỷ USD đầu tư dựa trên biên lợi nhuận kỷ lục chỉ trong ba tháng.” Chi phí xây dựng một nhà máy lọc dầu mới tại Mỹ thường lên tới hàng chục tỷ USD và mất ít nhất 5 năm để hoàn thành, trong khi nhu cầu nhiên liệu được dự báo sẽ chững lại và suy giảm sau năm 2030 do chuyển dịch năng lượng.

Bài toán lợi nhuận ngắn hạn và rủi ro dài hạn

Dù biên lợi nhuận lọc dầu (crack spread) đang ở mức cao nhất lịch sử, các công ty vẫn thận trọng với các khoản đầu tư dài hạn. Phillips 66, một trong những nhà lọc dầu lớn nhất nước Mỹ, ước tính thị trường đang thiếu hụt khoảng 8 triệu thùng/ngày công suất lọc dầu toàn cầu, trong đó 7 triệu thùng tại châu Á và Trung Đông, 1,4 triệu thùng tại Nga. Tuy nhiên, việc khôi phục các nhà máy hiện hữu cũng mất nhiều thời gian do thiếu phụ tùng và hư hại nghiêm trọng.

Các nhà máy lọc dầu Mỹ đang phải đối mặt với chi phí bảo dưỡng tăng cao. Phillips 66 dự báo sẽ có nhiều đợt bảo trì lớn trong năm 2027-2028, và có thể phát sinh thêm các đợt dừng máy ngoài kế hoạch khi các công ty trì hoãn bảo trì để tận dụng biên lợi nhuận cao. Điều này đồng nghĩa với việc duy trì công suất trên 95% là điều không thể kéo dài mãi mãi.

Ngoài ra, các nhà máy lọc dầu còn chỉ trích các quy định về Tiêu chuẩn Nhiên liệu Tái tạo (RFS) là bất khả thi, khiến chi phí sản xuất xăng tăng thêm. Việc tuân thủ các chỉ tiêu pha trộn ethanol bắt buộc đang tạo thêm gánh nặng tài chính, trong khi lợi nhuận từ nhiên liệu truyền thống đang ở mức hấp dẫn nhất trong nhiều thập kỷ.

Vì sao giá xăng Mỹ vẫn phụ thuộc vào dầu thô và căng thẳng địa chính trị?

Giá xăng dầu tại Mỹ, dù chịu ảnh hưởng từ hoạt động lọc dầu, nhưng yếu tố quyết định vẫn là giá dầu thô. WTI đang giao dịch quanh mức 90 USD/thùng, tăng mạnh so với mức 67 USD/thùng vào ngày 28/2, thời điểm Mỹ và Israel phát động tấn công Iran. Cuộc chiến này đã làm gián đoạn nguồn cung từ eo biển Hormuz, khiến các chính phủ phải giải phóng kho dự trữ chiến lược nhưng vẫn không thể ngăn giá leo thang.

Theo Chris Griggs từ Enverus Intelligence, vấn đề hiện nay không chỉ là câu chuyện dầu thô mà là câu chuyện lọc dầu: khoảng 7-8 triệu thùng/ngày công suất lọc dầu toàn cầu đang ngừng hoạt động, và khoảng trống này đang hiện hữu tại các trạm xăng. Việc các nhà máy lọc dầu Mỹ tăng cường xuất khẩu xăng dầu trong những tuần gần đây đã giúp thị trường toàn cầu tránh được một cuộc khủng hoảng nhiên liệu toàn diện, nhưng lại gây áp lực lên giá trong nước.

Tác động vòng hai: Lạm phát và tiền tệ hàng hóa

Giá năng lượng cao đang tạo ra hiệu ứng vòng hai lên lạm phát toàn cầu. Chi phí vận tải và sản xuất tăng khiến giá tiêu dùng khó hạ nhiệt, từ đó ảnh hưởng đến quyết định chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương. Đồng CAD, AUD và NOK – những đồng tiền nhạy cảm với giá dầu và hàng hóa – đang được hưởng lợi từ giá năng lượng cao, nhưng cũng phải đối mặt với nguy cơ lạm phát nhập khẩu.

Dữ liệu việc làm Canada công bố vào tối nay (19:30 giờ Việt Nam) sẽ là thước đo quan trọng cho sức khỏe kinh tế Bắc Mỹ. Dự báo tỷ lệ thất nghiệp giữ nguyên ở mức 6,4%, nhưng số việc làm mới dự kiến chỉ đạt 15K, thấp hơn nhiều so với mức 75,1K của kỳ trước. Nếu số liệu yếu hơn dự kiến, đồng CAD có thể chịu áp lực, dù giá dầu cao phần nào hỗ trợ.

Điều cần theo dõi tiếp

Trong bối cảnh các nhà máy lọc dầu Mỹ không có động lực xây dựng mới, thị trường sẽ tập trung vào các tín hiệu ngoại giao giữa Mỹ và Iran. Một thỏa thuận ngừng bắn hoặc giảm leo thang có thể giúp giá dầu hạ nhiệt nhanh chóng, từ đó kéo giá xăng đi xuống. Ngoài ra, số liệu tồn kho xăng dầu hàng tuần của EIA và các quyết định bảo trì của các nhà máy lọc dầu trong quý IV sẽ là những yếu tố quyết định xu hướng giá trong ngắn hạn. Nhà giao dịch cũng cần theo dõi các bài phát biểu của Fed, đặc biệt là những tín hiệu về lạm phát và chính sách tiền tệ, vì chúng có thể tác động mạnh lên đồng USD và giá hàng hóa.