EU thay phụ thuộc năng lượng Nga bằng phụ thuộc mới vào Trung Quốc: bài học cũ có tái diễn?

Từ phụ thuộc Nga sang phụ thuộc Trung Quốc

Cuộc khủng hoảng năng lượng sau khi Nga tấn công Ukraine đã thúc đẩy EU đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh, nhưng điều này vô tình tạo ra một điểm nghẽn chiến lược mới: sự lệ thuộc gần như tuyệt đối vào Trung Quốc trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch. Theo báo cáo của trung tâm chiến lược Loom, năm 2024, Trung Quốc chiếm tới 98% thị phần tấm pin mặt trời, 88% pin lithium-ion và 61% bộ biến tần nhập khẩu của EU. Điều này đặt ra câu hỏi: liệu EU có đang lặp lại bài học cũ khi thay thế sự phụ thuộc năng lượng Nga bằng một sự phụ thuộc mới, ít nhìn thấy hơn nhưng không kém phần rủi ro?

Khác với dầu khí – vốn có thể nhìn thấy trên hóa đơn năng lượng – sự phụ thuộc vào thiết bị và khoáng sản từ Trung Quốc diễn ra âm thầm hơn, nhưng lại nằm ở hạ tầng quan trọng và an ninh quốc gia. Ủy viên châu Âu về hành động khí hậu, ông Wopke Hoekstra, thẳng thắn gọi đây là lỗ hổng "nguy hiểm và bất tiện" cho cả mục tiêu khí hậu lẫn an ninh kinh tế của EU. Điều này không chỉ là câu chuyện chính sách mà còn tác động trực tiếp đến thị trường hàng hóa và tiền tệ.

Chi phí của việc giảm phụ thuộc Trung Quốc

Việc xây dựng năng lực sản xuất nội địa để giảm phụ thuộc Trung Quốc sẽ đi kèm chi phí ngắn hạn rất lớn. Ông Hoekstra thừa nhận rằng EU lẽ ra phải hành động từ 5-10 năm trước, và sự chậm trễ càng kéo dài thì chi phí dài hạn càng cao. Nhưng ông cũng nhấn mạnh rằng hành động ngay bây giờ sẽ rẻ hơn nhiều so với việc tiếp tục chần chừ.

Chi phí này sẽ biểu hiện rõ qua giá cả hàng hóa. Khi EU buộc phải chi tiêu nhiều hơn cho sản xuất nội địa, các dự án năng lượng tái tạo có thể chậm lại, ảnh hưởng đến nhu cầu kim loại công nghiệp như đồng, nhôm, và các kim loại đất hiếm. Ngược lại, nếu EU tiếp tục phụ thuộc Trung Quốc, giá nhập khẩu có thể rẻ hơn nhưng lại tạo ra rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, như đã thấy trong đại dịch COVID-19 hoặc căng thẳng địa chính trị gần đây.

Tác động tới thị trường hàng hóa và tiền tệ

Sự phụ thuộc này không chỉ là câu chuyện dài hạn mà còn có tác động ngắn hạn lên thị trường. Ví dụ, giá vàng hiện ở mức 4.328 USD/ounce, giảm 2,66% trong phiên giao dịch gần nhất – một phần phản ánh tâm lý rủi ro và kỳ vọng lãi suất. Trong khi đó, đồng đô la Mỹ (DXY) tăng nhẹ 0,26% lên 99,672, cho thấy dòng tiền vẫn đang tìm đến nơi trú ẩn an toàn.

Đối với các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD, NOK, nếu EU phải tăng chi phí năng lượng sạch nội địa, điều này có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế toàn cầu, kéo theo nhu cầu dầu và kim loại giảm, từ đó gây áp lực lên các đồng tiền này. Ngược lại, nếu EU đa dạng hóa nguồn cung sang các nước như Brazil, Úc, Canada, thì các nước này có thể hưởng lợi từ dòng vốn đầu tư và xuất khẩu khoáng sản, hỗ trợ đồng tiền của họ.

Theo dõi tiếp điều gì?

Nhà giao dịch cần chú ý đến các tín hiệu chính sách cụ thể từ EU trong việc giảm phụ thuộc Trung Quốc, như các gói trợ cấp sản xuất nội địa, thuế quan với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, và các thỏa thuận thương mại với các nước giàu tài nguyên. Ngoài ra, dữ liệu tồn kho dầu thô API công bố trong ngày 02/09/2026 (dự báo -0,8 triệu thùng so với kỳ trước tăng 4,2 triệu thùng) sẽ là tín hiệu ngắn hạn cho giá dầu. Nếu tồn kho giảm mạnh, giá dầu có thể được hỗ trợ, tác động tích cực lên CAD và NOK. Ngược lại, nếu tồn kho tăng, áp lực lên giá dầu có thể lan tỏa đến các đồng tiền này.

Bên cạnh đó, quyết định lãi suất của Ngân hàng Trung ương Canada (BoC) vào tối nay (dự báo giữ nguyên 2,25%) sẽ là yếu tố quan trọng cho CAD. Nếu BoC phát đi tín hiệu ôn hòa, CAD có thể suy yếu; ngược lại, nếu có bất kỳ gợi ý nào về tăng lãi suất, CAD sẽ được hỗ trợ. Những diễn biến này, cùng với chính sách năng lượng của EU, sẽ định hình xu hướng thị trường trong những tuần tới.