Chênh lệch giá diesel 100 USD phản ánh thị trường dầu thắt chặt hơn Brent: tín hiệu cho nhà đầu cơ

Thị trường dầu thô bình thản nhưng sản phẩm đang lao dốc

Trong nhiều tháng qua, giá dầu thô Brent hiếm khi vượt 100 USD/thùng dù căng thẳng địa chính trị tại eo biển Hormuz và cuộc chiến ở Ukraine liên tục đe dọa nguồn cung toàn cầu. Sự bình thản này phản ánh kỳ vọng của giới đầu cơ rằng xung đột sớm được giải quyết, nhưng thực tế vật lý của thị trường lại đang nói điều ngược lại. Trong khi dầu thô được giao dịch dựa trên kỳ vọng tương lai, thì thị trường sản phẩm – đặc biệt là diesel – đang phát đi tín hiệu khan hiếm nghiêm trọng ngay tại thời điểm hiện tại.

Chênh lệch giá giữa diesel và dầu thô (crack spread) tại Mỹ đã chạm mức 102 USD/thùng đầu tuần này, trước khi hạ nhẹ về khoảng 100 USD – mức cao nhất từ trước tới nay. Tại châu Âu, con số này cũng lập đỉnh lịch sử. Điều đó có nghĩa là các nhà máy lọc dầu đang kiếm được lợi nhuận khổng lồ từ mỗi thùng dầu đưa vào chế biến, nhưng đồng thời cũng cho thấy nguồn cung diesel đang thiếu hụt trầm trọng đến mức nào.

Vì sao diesel khan hiếm?

Có ba nguyên nhân chính dồn nén thị trường diesel toàn cầu. Thứ nhất, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của Nga đã khiến Moscow phải cấm xuất khẩu diesel, loại bỏ một nguồn cung lớn khỏi thị trường. Thứ hai, chiến sự tại Iran khiến vận tải qua eo biển Hormuz – huyết mạch xuất khẩu dầu của Trung Đông – gần như bị tê liệt, cắt đứt dòng chảy sản phẩm từ khu vực này. Thứ ba, xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc vẫn chưa phục hồi đáng kể sau nhiều tháng hạn chế để bảo vệ nguồn cung nội địa.

Trong khi đó, nhu cầu diesel vẫn duy trì ổn định, thậm chí có xu hướng tăng do kinh tế toàn cầu vẫn phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu này cho vận tải, nông nghiệp và công nghiệp. Sự mất cân bằng cung cầu đã đẩy tồn kho các sản phẩm chưng cất trung bình (middle distillates) trên toàn thế giới giảm mạnh. Riêng tại Mỹ, lượng tồn kho hiện thấp hơn 12% so với mức trung bình 5 năm của cùng kỳ.

Rủi ro và tác động vòng hai

Các nhà máy lọc dầu tại Mỹ và châu Âu đang chạy hết công suất để bù đắp sản lượng thiếu hụt từ Nga, Trung Đông và Trung Quốc. Nhiều nhà máy thậm chí trì hoãn bảo dưỡng định kỳ để tận dụng biên lợi nhuận lọc dầu cao kỷ lục. Điều này tạo ra một hệ quả nguy hiểm: thị trường diesel chỉ cần một cơn bão hoặc một sự cố bất ngờ là có thể bùng nổ giá lên mức cao mới. Như nhận định của Rohit Rathod, chuyên gia phân tích tại Vortexa: "Biên lợi nhuận lọc dầu toàn cầu đang ở mức kỷ lục, chủ yếu do tình trạng thiếu hụt diesel nghiêm trọng và ngày càng tồi tệ hơn."

Giá diesel tăng cao sẽ nhanh chóng lan sang lạm phát tiêu dùng, bởi chi phí vận chuyển hàng hóa, nhiên liệu máy móc nông nghiệp và sưởi ấm đều tăng theo. Điều này có thể buộc các ngân hàng trung ương, đặc biệt là Fed, phải duy trì lập trường thắt chặt lâu hơn, gây áp lực lên các đồng tiền nhạy cảm với hàng hóa như CAD, AUD, NOK. Đồng đô la Canada và Úc vốn hưởng lợi từ giá năng lượng cao, nhưng nếu lạm phát vượt tầm kiểm soát, rủi ro suy thoái có thể lấn át lợi ích từ xuất khẩu.

Chiến lược giao dịch và theo dõi

Sự phân kỳ giữa giá dầu thô và giá sản phẩm đang tạo ra cơ hội cho các nhà giao dịch. Các nhà đầu cơ có thể tận dụng biến động của crack spread thông qua các hợp đồng tương lai diesel hoặc dầu thô. Tuy nhiên, cần thận trọng với biến động ngắn hạn, vì bất kỳ tín hiệu hòa bình nào từ Trung Đông hoặc Nga cũng có thể khiến giá diesel giảm mạnh.

Trong tuần tới, giới đầu tư nên theo dõi sát các dữ liệu kinh tế Mỹ như chỉ số hoạt động kinh tế quốc gia của Fed Chicago, doanh số nhà mới, cùng các bài phát biểu của quan chức Fed. Ngoài ra, các báo cáo tồn kho dầu thô và sản phẩm của EIA sẽ là thước đo quan trọng để đánh giá mức độ thắt chặt của thị trường. Nếu tồn kho diesel tiếp tục giảm, áp lực giá sẽ còn kéo dài, củng cố xu hướng tăng của crack spread và tác động sâu hơn đến lạm phát toàn cầu.