Khủng hoảng lọc dầu toàn cầu: giá nhiên liệu có thể neo cao tới năm 2027

Cú sốc nguồn cung nhiên liệu: Khi nhà máy lọc dầu trở thành điểm nghẽn

Thị trường dầu mỏ đang trải qua một nghịch lý: nguồn cung dầu thô dồi dào nhưng sản phẩm tinh chế lại khan hiếm nghiêm trọng. Các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng lọc dầu tại Trung Đông và Nga đã làm giảm mạnh công suất chế biến, trong khi các nhà máy ở nơi khác, kể cả Mỹ, không thể nhanh chóng bù đắp. Theo số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sản lượng lọc dầu toàn cầu trong tháng 7 chỉ đạt 80,9 triệu thùng/ngày, thấp hơn gần 5 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm ngoái. Con số này phản ánh rõ mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng, khi nhu cầu nhiên liệu vẫn tăng trưởng ổn định ở châu Á và các thị trường mới nổi.

Trung Đông và Nga: Hai điểm nóng cùng lúc

Tại Trung Đông, các cuộc tấn công của Iran và lực lượng Houthi nhằm vào các cơ sở ở Vịnh Ba Tư đã làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu và vận chuyển. Các nhà máy lọc dầu lớn như Bapco (Bahrain) hay GTL Qatar đã ngừng hoạt động, theo nhận định của ông Nikhil Agarwal, Giám đốc điều hành Globestar Energy, tại hội nghị Energy Trading Week Middle East ở Dubai. Trong khi đó, Nga – một trong những nhà cung cấp nhiên liệu lớn nhất thế giới – đang hứng chịu các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái từ Ukraine vào các nhà máy lọc dầu trọng điểm, buộc Moscow phải ban hành lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel. Hệ quả là dòng chảy sản phẩm tinh chế từ hai khu vực này giảm mạnh, đẩy giá nhiên liệu tại châu Á và châu Âu lên cao.

Công suất dự phòng không đủ sức bù đắp

Theo ước tính của Phillips 66, có tới 7 triệu thùng/ngày công suất lọc dầu tại châu Á và Trung Đông đang ngừng hoạt động, cộng thêm 1,4 triệu thùng/ngày tại Nga. Việc khôi phục các nhà máy này không hề đơn giản, bởi phụ thuộc vào mức độ hư hại và khả năng cung cấp phụ tùng thay thế. Ông Brian Mandell, Phó Chủ tịch điều hành Phillips 66, nhấn mạnh rằng các vấn đề ở Nga và Trung Đông đang khiến thị trường tinh chế thắt chặt hơn bao giờ hết, và sẽ mất nhiều năm để xây dựng lại. Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu tại Mỹ và châu Âu đã hoạt động gần hết công suất, không còn dư địa để tăng sản lượng đáng kể. Điều này giải thích vì sao giá dầu diesel và xăng tại các trung tâm tiêu thụ lớn như Singapore, Rotterdam hay New York vẫn neo ở mức cao, bất chấp giá dầu thô Brent chỉ dao động quanh vùng 70-80 USD/thùng.

Tác động lan tỏa: Lạm phát và đồng tiền hàng hóa

Giá nhiên liệu tăng cao có tác động vòng hai rõ rệt lên lạm phát toàn cầu, đặc biệt tại các nước nhập khẩu năng lượng như Ấn Độ, Nhật Bản và các nền kinh tế mới nổi ở châu Á. Chi phí vận tải và sản xuất tăng sẽ đẩy giá cả hàng hóa tiêu dùng lên, buộc các ngân hàng trung ương phải thận trọng hơn trong việc nới lỏng chính sách tiền tệ. Đối với các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD và NOK, diễn biến này là con dao hai lưỡi: Một mặt, giá năng lượng cao hỗ trợ thu nhập từ xuất khẩu của Canada, Australia (khí đốt, than) và Na Uy (dầu khí); mặt khác, nếu lạm phát toàn cầu dai dẳng khiến Fed duy trì lãi suất cao lâu hơn, đồng USD mạnh lên sẽ gây áp lực lên các đồng tiền này. Hiện tại, chỉ số DXY đang ở mức 99,145, giảm nhẹ 0,43%, phản ánh kỳ vọng Fed sẽ sớm cắt giảm lãi suất, nhưng rủi ro từ giá năng lượng có thể làm thay đổi cục diện.

Theo dõi tiếp: Số liệu tồn kho và quyết định của OPEC+

Trong bối cảnh này, giới giao dịch cần đặc biệt theo dõi các báo cáo tồn kho nhiên liệu hàng tuần từ EIA và API tại Mỹ, cũng như dữ liệu nhập khẩu của Trung Quốc – nước tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới. Ngoài ra, các cuộc họp sắp tới của OPEC+ về chính sách sản lượng sẽ là yếu tố then chốt, bởi nếu nhóm này quyết định tăng sản lượng dầu thô, giá dầu có thể giảm nhưng vẫn không giải quyết được vấn đề thiếu hụt công suất lọc dầu. Một điểm cần chú ý nữa là lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel của Nga có thể được nới lỏng nếu các nhà máy trong nước phục hồi, nhưng điều này khó xảy ra trong ngắn hạn. Nhìn chung, giá nhiên liệu sẽ tiếp tục là biến số quan trọng cho lạm phát và chính sách tiền tệ toàn cầu trong những tháng tới.