Nợ công Israel leo thang khi chiến tranh và dòng người giàu rời đi: bài toán tài khóa cho nền kinh tế chiến tranh

Nợ công Israel: từ 60% lên 70% GDP và chưa dừng lại

Số liệu từ Bộ Tài chính Israel cho thấy nợ công đã chạm mức 1,4 nghìn tỷ shekel (khoảng 480 tỷ USD), tăng từ 1,07 nghìn tỷ shekel trước tháng 10/2023. Ngân hàng Trung ương Israel ước tính chi phí cho các cuộc chiến ở Gaza, Lebanon, Syria và các mặt trận khác từ 2023 đến 2026 lên tới 350 tỷ shekel, chưa tính cuộc chiến với Iran bắt đầu cuối tháng 2/2026, khiến thêm 35 tỷ shekel. Riêng chi tiêu quốc phòng đã chiếm 249 tỷ shekel, tăng từ 5,2% GDP năm 2023 lên hơn 8% GDP năm 2024.

Hệ quả là tỷ lệ nợ trên GDP dự kiến dao động 67-70%, so với khoảng 60% trước chiến tranh. Giáo sư Michael Ben-Gad từ City St George’s, Đại học London, nhận định con số này đáng lo ngại và sẽ tiếp tục tăng nếu không có biện pháp tăng thuế hoặc cắt giảm chi tiêu dân sự. Đáng chú ý, dù nền kinh tế dự kiến tăng trưởng 3,5% nhờ lĩnh vực công nghệ cao và xuất khẩu quốc phòng, nhưng gánh nặng nợ vẫn là bài toán chưa có lời giải.

Dòng người giàu rời đi: áp lực lên nguồn thu thuế

Theo dữ liệu cơ quan thuế, số người thuộc nhóm 10% thu nhập cao nhất rời Israel đã tăng 80% kể từ 2019. Điều này làm xói mòn nguồn thu thuế, trong bối cảnh chính phủ cần tiền để trả nợ. Tổng thu thuế năm 2025 đạt kỷ lục 509,3 tỷ shekel, tăng 12% so với 2024, nhưng chi phí quốc phòng và trả nợ tăng nhanh hơn. IMF cảnh báo trần thâm hụt ngân sách 2026 quá cao để đưa nợ vào quỹ đạo giảm.

Đồng thời, cộng đồng ultra-Orthodox (Haredi) ngày càng đông, được miễn nghĩa vụ quân sự và nhận trợ cấp trung bình 6.000 shekel/tháng/hộ, trong khi chỉ hơn 50% nam giới Haredi có việc làm. Ngược lại, các hộ không phải Haredi phải nộp thuế nhiều hơn khoảng 8.800 shekel/tháng so với những gì họ nhận lại. Sự mất cân bằng này tạo thêm áp lực lên ngân sách.

Thị trường trái phiếu và rủi ro thanh khoản

Một rủi ro lớn khác là khả năng tiếp cận thị trường trái phiếu châu Âu. Israel không thuộc EU, trước đây phát hành trái phiếu thông qua trung gian như Luxembourg và Ireland. Tuy nhiên, áp lực chính trị ngày càng tăng để ngừng hỗ trợ này do chiến dịch quân sự ở Gaza. Nhà kinh tế chính trị Shir Hever cảnh báo nếu không có quốc gia EU nào thay thế, Israel có nguy cơ vỡ nợ, mất khả năng vay và không thể trả tiền mua vũ khí. Điều này giải thích vì sao cổ phiếu của các công ty quốc phòng như Elbit Systems giảm khi chính phủ chậm thanh toán 3,5 tỷ USD cho các nhà thầu.

Tác động đến thị trường ngoại hối và định hướng chính sách

Dù nền kinh tế Israel vẫn tăng trưởng, nhưng sự kết hợp giữa nợ tăng, dòng vốn rời đi và rủi ro tài khóa có thể gây áp lực lên đồng shekel. Trong bối cảnh DXY ở mức 98,8 và vàng tăng gần 2% lên 4.608 USD, nhà đầu tư có xu hướng tìm nơi trú ẩn an toàn. Đồng shekel có thể biến động mạnh nếu thị trường đánh giá lại rủi ro quốc gia. Các nhà giao dịch nên theo dõi sát diễn biến chính trị, đặc biệt là các cuộc bầu cử tháng 10, và các tín hiệu từ Ngân hàng Trung ương Israel về khả năng tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát và ổn định đồng tiền.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Nhà đầu tư nên chú ý đến các cuộc đấu giá trái phiếu chính phủ Israel trong thời gian tới, cũng như bất kỳ tuyên bố nào từ các ứng cử viên về kế hoạch tài khóa. Ngoài ra, dữ liệu lạm phát và quyết định lãi suất của Ngân hàng Trung ương Israel sẽ là chìa khóa. Trên thị trường quốc tế, biến động của DXY và giá vàng cũng phản ánh tâm lý rủi ro toàn cầu, có thể ảnh hưởng đến dòng vốn vào các thị trường mới nổi như Israel.