Sudan và bài toán điểm nghẽn mới trên hành lang năng lượng Biển Đỏ

Sudan: Từ xung đột nội bộ đến mối đe dọa an ninh năng lượng

Các cuộc điều tra mới từ New York Times và Washington Post đã hé lộ bằng chứng về việc quân đội Sudan phát triển và sử dụng vũ khí chlorine tự chế, đặc biệt tại khu vực nhà máy lọc dầu Al Jaili. Nếu được xác minh, đây không chỉ là vấn đề nhân đạo mà còn là hồi chuông cảnh báo cho an ninh năng lượng khu vực Biển Đỏ. Sudan, dù không phải nhà sản xuất dầu lớn, lại nắm giữ vị trí chiến lược: cảng Port Sudan – cửa ngõ xuất khẩu dầu thô của Nam Sudan và là điểm trung chuyển nhiên liệu nhập khẩu cho chính Sudan.

Việc sử dụng vũ khí hóa học để giành quyền kiểm soát cơ sở hạ tầng năng lượng tạo ra tiền lệ nguy hiểm. Nếu các bên xung đột coi nhà máy lọc dầu, kho chứa hay đường ống là mục tiêu quân sự hợp lệ, thì toàn bộ hành lang năng lượng từ Vịnh Ba Tư qua Biển Đỏ đến kênh đào Suez sẽ trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Port Sudan: Điểm nghẽn tiềm tàng cho dòng chảy dầu

Port Sudan không chỉ là cảng biển chính của Sudan mà còn là huyết mạch xuất khẩu dầu của Nam Sudan – một quốc gia không giáp biển, phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống đường ống xuyên Sudan. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào tháng 5/2025 đã nhắm vào kho nhiên liệu, bến cảng phía Nam, sân bay và căn cứ hải quân Flamingo. Chỉ cần một thiệt hại nhỏ tại các bể chứa hay trạm bơm cũng đủ làm gián đoạn xuất khẩu, buộc tàu chở dầu phải neo đậu ngoài khơi.

Đối với Nam Sudan, việc ngừng xuất khẩu dầu đồng nghĩa với mất nguồn thu chính để trả lương cho công chức, quân đội và nhập khẩu lương thực. Một cuộc khủng hoảng kéo dài có thể đẩy quốc gia này vào vòng xoáy bất ổn chính trị, tạo ra làn sóng khủng hoảng thứ hai bên cạnh Sudan.

Tác động vòng hai: Chi phí vận chuyển và rủi ro địa chính trị

Ngay cả khi không xảy ra xung đột mới, các cáo buộc vũ khí hóa học có thể dẫn đến trừng phạt bổ sung, kiểm soát hàng hóa chặt chẽ hơn, và khiến các ngân hàng, công ty bảo hiểm e ngại rút lui. Điều này sẽ đẩy chi phí vận chuyển và bảo hiểm rủi ro chiến tranh tại Biển Đỏ tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu nhập khẩu của Sudan và các nước trong khu vực.

Bối cảnh căng thẳng tại Hormuz càng làm trầm trọng thêm vấn đề. Saudi Arabia đang phụ thuộc nhiều hơn vào tuyến đường ống Đông-Tây và cảng Yanbu để xuất khẩu dầu, nhưng các mối đe dọa an ninh tại Bab el-Mandeb đã khiến một số tàu chở dầu của Saudi phải đổi hướng. Nếu bờ biển Sudan trở thành một chiến trường drone mới, việc bảo vệ hành lang năng lượng từ Yanbu và Port Sudan qua Bab el-Mandeb sẽ trở nên cực kỳ khó khăn.

Kịch bản nào cho giá dầu?

Sudan khó có thể tự mình làm thay đổi giá dầu toàn cầu vì sản lượng trực tiếp quá nhỏ. Rủi ro thực sự nằm ở sự tương quan: nếu các cuộc tấn công tại Port Sudan xảy ra đồng thời với việc hạn chế dòng chảy qua Hormuz, hoặc gián đoạn tại Yanbu, thị trường sẽ kết luận rằng các tuyến đường thay thế đang trở nên không đáng tin cậy. Điều này có thể kích hoạt làn sóng bán tháo và đẩy giá dầu tăng vọt.

Trong kịch bản ba tháng tới, khả năng cao nhất là áp lực ngoại giao gia tăng, thêm trừng phạt và yêu cầu OPCW tiếp cận điều tra, nhưng không có can thiệp quân sự trực tiếp. Tác động đến giá dầu sẽ ở mức vừa phải. Tuy nhiên, nếu Port Sudan bị tấn công vào các cơ sở lưu trữ nhiên liệu, xuất khẩu của Nam Sudan sẽ bị gián đoạn, thiếu hụt nhiên liệu tại Sudan trở nên trầm trọng, và chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tại Biển Đỏ sẽ tăng vọt.

Điều cần theo dõi

Nhà giao dịch nên theo dõi sát diễn biến tại Port Sudan và các cảng xuất khẩu dầu của Saudi tại Biển Đỏ. Bất kỳ dấu hiệu tấn công nào vào cơ sở hạ tầng năng lượng, cùng với các báo cáo tồn kho dầu thô của Mỹ từ API (dự kiến công bố ngày 10/9), sẽ là tín hiệu quan trọng để đánh giá rủi ro nguồn cung. Ngoài ra, chỉ số PPI của Mỹ vào ngày 10/9 có thể hé lộ áp lực lạm phát từ chi phí năng lượng, ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ và đồng USD – yếu tố tác động trực tiếp đến giá hàng hóa.