Lợi nhuận kỷ lục nhưng ROE trì trệ: Đồng yếu không còn là 'thuốc bổ' cho cổ phiếu Nhật

Lợi nhuận kỷ lục nhưng ROE đi lùi

Năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2026 chứng kiến một nghịch lý: dù các công ty niêm yết tại Nhật Bản báo cáo lợi nhuận kỷ lục, chỉ số ROE (lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu) lại sụt giảm. Nguyên nhân chủ yếu đến từ đồng yếu – yếu tố từng được coi là 'thuốc bổ' cho thị trường chứng khoán – nay lại làm tăng giá trị vốn chủ sở hữu của các công ty con ở nước ngoài, kéo theo mẫu số của ROE tăng nhanh hơn tử số.

Các công ty thương mại tổng hợp (sogo shosha) như Itochu, Mitsui & Co. là ví dụ điển hình. Khoản đầu tư vào các mỏ khoáng sản ở Australia hay các dự án nước ngoài khác, khi quy đổi sang yên theo tỷ giá hiện hành, đã tạo ra khoản chênh lệch quy đổi lớn, đẩy vốn chủ sở hữu tăng vọt. Trong khi đó, lợi nhuận ròng không tăng tương ứng, khiến ROE bị pha loãng.

Đồng yếu: Từ 'thuốc bổ' thành 'con dao hai lưỡi'

Trước đây, đồng yếu thường được coi là chất xúc tác cho cổ phiếu Nhật vì nó làm tăng lợi nhuận của các nhà xuất khẩu. Tuy nhiên, khi tỷ giá USD/JPY duy trì ở mức cao (khoảng 154 vào đầu tháng 9/2026), tác động tích cực này đã bị lu mờ bởi hiệu ứng tiêu cực lên bảng cân đối kế toán. Vốn chủ sở hữu của các công ty có hoạt động quốc tế lớn tăng mạnh do quy đổi ngoại tệ, trong khi lợi nhuận không tăng tương xứng, dẫn đến ROE giảm.

Điều này đặc biệt đáng lo ngại khi Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo (TSE) đã thúc đẩy cải cách quản trị doanh nghiệp, yêu cầu các công ty nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. ROE trì trệ có thể làm giảm sức hấp dẫn của cổ phiếu Nhật trong mắt nhà đầu tư nước ngoài, vốn coi đây là chỉ số quan trọng để đánh giá khả năng sinh lời.

Chi phí vốn tăng: Gánh nặng mới cho thị trường

Một yếu tố khác đang đè nặng lên thị trường chứng khoán Nhật là chi phí vốn tăng khi Ngân hàng Trung ương Nhật (BOJ) tiếp tục bình thường hóa chính sách tiền tệ. Lãi suất tăng làm tăng chi phí vay vốn của doanh nghiệp, đồng thời làm tăng tỷ lệ chiết khấu khi định giá cổ phiếu. Điều này giải thích tại sao chỉ số Nikkei 225, dù gần đây có lúc đạt đỉnh, vẫn đối mặt với áp lực điều chỉnh.

Kết hợp với việc ROE không cải thiện, chi phí vốn tăng khiến khoảng cách giữa ROE và chi phí vốn (spread) thu hẹp, làm giảm động lực nắm giữ cổ phiếu Nhật của nhà đầu tư. Các quỹ đầu tư giá trị vốn từng đổ vào Nhật Bản vì kỳ vọng cải cách doanh nghiệp sẽ nâng cao hiệu quả, nhưng thực tế cho thấy quá trình này chậm hơn nhiều so với kỳ vọng.

Tác động lên thị trường ngoại hối và chính sách tiền tệ

Trên thị trường ngoại hối, USD/JPY đã giảm 1.17% xuống 154.36 trong phiên gần nhất, phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư trước những lo ngại về tăng trưởng kinh tế Nhật Bản. Đồng yếu không còn được coi là 'thuốc bổ' cho nền kinh tế khi nó làm tăng chi phí nhập khẩu năng lượng và nguyên vật liệu, gây áp lực lên lạm phát và tiêu dùng nội địa.

Với BOJ, việc ROE trì trệ có thể khiến họ thận trọng hơn trong việc tăng lãi suất, vì lo ngại làm trầm trọng thêm khó khăn cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu lạm phát vẫn trên mục tiêu, BOJ có thể buộc phải tiếp tục thắt chặt, tạo ra lực cản kép cho thị trường chứng khoán.

Điều cần theo dõi tiếp

Nhà giao dịch nên chú ý đến các cuộc họp của BOJ và các tín hiệu về lộ trình tăng lãi suất. Ngoài ra, dữ liệu cán cân thương mại của Trung Quốc (công bố lúc 10:00 giờ Việt Nam hôm nay) có thể ảnh hưởng đến tâm lý rủi ro toàn cầu, từ đó tác động đến các đồng tiền châu Á. Biến động của USD/JPY quanh mốc 154 sẽ là chỉ báo quan trọng cho xu hướng tiếp theo của thị trường Nhật Bản.