Diesel tăng 71,5% từ đầu chiến sự: tín hiệu nghẽn nguồn cung nhiên liệu toàn cầu

Diesel dẫn dắt đà tăng giá năng lượng

Kể từ ngày 27/2 – thời điểm trước khi chiến sự Iran – Mỹ - Israel bùng nổ, giá dầu Brent tăng 26,4% lên 91,62 USD/thùng, trong khi giá diesel siêu lưu huỳnh thấp (ULSD) tăng tới 71,5% lên 4,4523 USD/gallon. Xăng RBOB cũng tăng 56,5%, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với diesel. Sự chênh lệch này không chỉ là câu chuyện về giá mà phản ánh một vấn đề cơ cấu: nguồn cung sản phẩm lọc dầu toàn cầu đang thắt chặt nghiêm trọng, trong khi dầu thô vẫn dồi dào nhờ giải phóng kho dự trữ chiến lược.

Chuyên gia Jeffrey Currie từng nhấn mạnh: “Không ai tiêu thụ dầu thô ngoài các nhà máy lọc dầu. Với phần còn lại của thế giới, giá sản phẩm mới là thứ quan trọng.” Điều này giải thích vì sao giới giao dịch đang chuyển sự chú ý từ dầu thô sang các sản phẩm tinh chế, đặc biệt là diesel – loại nhiên liệu vận hành nền kinh tế.

Vì sao diesel tăng mạnh hơn dầu thô và xăng?

Có nhiều yếu tố cộng hưởng khiến diesel trở thành tâm điểm. Thứ nhất, các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine vào cơ sở lọc dầu Nga đã khiến sản lượng lọc dầu của Nga giảm xuống mức thấp nhất trong 25 năm, chỉ còn khoảng 3,8 triệu thùng/ngày trong tháng 7, so với hơn 5 triệu thùng/ngày năm ngoái. Xuất khẩu dầu diesel của Nga gần như giảm một nửa, gây thiếu hụt nhiên liệu trong nước và buộc chính phủ phải tạm cấm xuất khẩu.

Thứ hai, các nhà máy lọc dầu ở Trung Đông – khu vực trọng yếu – cũng bị thiệt hại do các cuộc tấn công của Iran. Một nhà máy lọc dầu công suất 380.000 thùng/ngày ở Bahrain đã ngừng hoạt động hoàn toàn. Ngoài ra, chất lượng dầu thô từ Nga và Trung Đông vốn nặng hơn, cho sản lượng diesel cao hơn, nhưng nguồn cung này đang bị gián đoạn.

Thứ ba, tồn kho sản phẩm chưng cất của Mỹ (bao gồm diesel và dầu sưởi) đang ở mức thấp hơn nhiều so với bình thường theo mùa. Trong khi đó, các kho dự trữ chiến lược như SPR chỉ dành cho dầu thô, không có cho sản phẩm, khiến thị trường không có “bộ đệm” khi nguồn cung sản phẩm bị thắt chặt.

Crack spread vượt 90 USD – tín hiệu chưa từng có

Crack spread – chênh lệch giữa giá sản phẩm và dầu thô – đã vượt 90 USD/thùng trong tuần này, mức cao nhất lịch sử. Trong khi dầu Brent giao dịch quanh 87-91 USD/thùng, giá diesel quy đổi tương đương khoảng 170 USD/thùng. Điều này có nghĩa là chi phí lọc dầu và lợi nhuận của nhà máy lọc dầu đang ở mức phi thường, phản ánh sự mất cân đối cung cầu nghiêm trọng.

Các nhà máy lọc dầu Mỹ đang chạy hết công suất để tận dụng cơ hội, với tỷ lệ sử dụng công suất đạt 97,2% – mức rất hiếm khi duy trì lâu dài. Điều này làm dấy lên lo ngại về rủi ro hỏng hóc thiết bị do vận hành quá tải, khiến nguồn cung càng thêm mong manh.

Tác động lên lạm phát và đồng tiền hàng hóa

Giá diesel tăng cao sẽ đẩy chi phí vận tải và logistics tăng theo, tạo áp lực lên lạm phát toàn cầu. Điều này có thể buộc các ngân hàng trung ương, đặc biệt là Fed, phải duy trì lãi suất cao lâu hơn, ảnh hưởng đến đồng USD và các tài sản rủi ro.

Đối với các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD, NOK, diễn biến này có tác động hai chiều. Một mặt, giá năng lượng cao hỗ trợ xuất khẩu của các nước này. Mặt khác, nếu lạm phát tăng mạnh, các ngân hàng trung ương có thể thắt chặt chính sách tiền tệ, gây áp lực lên tăng trưởng và đồng tiền. Đặc biệt, NOK – vốn nhạy cảm với giá dầu – có thể biến động mạnh khi thị trường đánh giá lại triển vọng kinh tế.

Theo dõi tiếp điều gì?

Người giao dịch cần theo dõi sát diễn biến xung đột tại Trung Đông và các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng Nga, vì đây là những yếu tố chính đẩy giá diesel lên cao. Bên cạnh đó, báo cáo tồn kho hàng tuần của EIA sẽ cho biết liệu tình trạng thiếu hụt có được cải thiện hay không. Cuối cùng, các bài phát biểu của quan chức Fed trong tuần tới có thể hé lộ phản ứng chính sách trước áp lực lạm phát từ năng lượng.