Iraq chọn tuyến dầu qua Thổ Nhĩ Kỳ: giải pháp tình thế hay canh bạc địa chính trị?

Iraq và bài toán sống còn khi Hormuz bị phong tỏa

Với hơn 90% ngân sách quốc gia phụ thuộc vào xuất khẩu dầu, và khoảng 95% lượng dầu thô thường xuyên đi qua eo biển Hormuz, việc tuyến đường biển này bị phong tỏa hiệu quả đã đẩy Iraq vào thế khó. Không chỉ thiệt hại hàng tỷ USD doanh thu, các bể chứa nội địa nhanh chóng đầy, buộc Baghdad phải đóng cửa nhiều giếng khai thác. Nếu tình trạng kéo dài, áp suất mỏ giảm, nước xâm nhập và ăn mòn có thể gây tổn hại vĩnh viễn cho sản lượng dầu của nước này.

Trong bối cảnh đó, tuyến xuất khẩu thay thế qua Thổ Nhĩ Kỳ trở thành cứu cánh. Ngày 1/8, Baghdad và Ankara đã ký thỏa thuận tạm thời một năm, cho phép Iraq vận chuyển dầu qua hệ thống đường ống Iraq – Thổ Nhĩ Kỳ (ITP), với mục tiêu trung chuyển 750.000 thùng/ngày – cao hơn nhiều so với mức 170.000-200.000 thùng/ngày hiện tại, dù vẫn chỉ bằng một nửa công suất tối đa 1,5 triệu thùng/ngày. Ngay sau đó, tàu chở dầu Valpiave đã tải hơn 600.000 thùng dầu tại Ceyhan vào ngày 3/8, cho thấy hoạt động đã khởi động lại.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Thỏa thuận này có ý nghĩa quan trọng với thị trường dầu mỏ toàn cầu, từ đó lan tỏa tới các tài sản tài chính. Việc Iraq duy trì được một tuyến xuất khẩu thay thế giúp giảm bớt căng thẳng nguồn cung, qua đó kiềm chế đà tăng của giá dầu Brent và WTI. Ngược lại, nếu tuyến đường này gặp trục trặc – do bất ổn chính trị hoặc tranh chấp giữa Baghdad và Ankara – giá dầu có thể bật tăng mạnh, gây áp lực lạm phát và ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn.

Đối với thị trường ngoại hối, diễn biến giá dầu tác động trực tiếp đến các đồng tiền của nước nhập khẩu dầu như USD/JPY, EUR/USD. Đồng Yên Nhật, vốn phụ thuộc gần như toàn bộ vào năng lượng nhập khẩu, thường chịu áp lực bán khi giá dầu tăng. Ngược lại, USD có thể được hỗ trợ nhờ vai trò trú ẩn an toàn trong bối cảnh rủi ro địa chính trị leo thang. Vàng – vốn đang ở mức 4.392 USD/ounce – cũng có thể hưởng lợi từ nhu cầu phòng thủ nếu căng thẳng lan rộng.

Những rạn nứt ngầm đe dọa thỏa thuận

Dù là giải pháp tình thế, thỏa thuận này ẩn chứa nhiều rủi ro. Tranh chấp lâu dài giữa Baghdad và chính quyền vùng Kurdistan (KRI) về quyền xuất khẩu dầu độc lập vẫn chưa được giải quyết. Năm 2017, cuộc trưng cầu dân ý về độc lập của KRI dù đạt hơn 90% phiếu ủng hộ nhưng không nhận được sự hậu thuẫn của Mỹ, dẫn đến sự đàn áp từ Baghdad và các nước láng giềng. Baghdad lo ngại rằng nếu KRI có nguồn thu độc lập, họ sẽ tiến tới ly khai hoàn toàn.

Bên cạnh đó, vai trò của Thổ Nhĩ Kỳ trong thỏa thuận cũng là con dao hai lưỡi. Ankara không chỉ đòi Baghdad bù đắp khoản bồi thường 1,5 tỷ USD mà họ phải trả theo phán quyết trọng tài ICC, mà còn yêu cầu các liên doanh năng lượng đa tầng. Nếu không đạt được những điều khoản có lợi, Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn có thể không gia hạn thỏa thuận hoặc phá vỡ trước thời hạn. Sự phụ thuộc của Iraq vào một quốc gia có lịch sử quan hệ phức tạp khiến tuyến đường này trở nên kém tin cậy hơn so với Hormuz.

Định giá rủi ro và tác động tới thị trường

Thị trường dường như đã phản ánh một phần tích cực của thỏa thuận: DXY tăng nhẹ 0,20% lên 99,807, vàng ổn định ở 4.392 USD/ounce, cho thấy nhà đầu tư chưa quá lo ngại về rủi ro nguồn cung. Tuy nhiên, mức định giá này có thể thay đổi nhanh chóng nếu xảy ra bất kỳ trục trặc nào trong quá trình vận hành tuyến ITP, hoặc nếu căng thẳng tại Hormuz leo thang trở lại.

Đối với Iraq, việc chuyển hướng dòng dầu sang châu Âu và Mỹ thay vì châu Á – nơi tiêu thụ khoảng 80% sản lượng trước đây – sẽ thay đổi cán cân thương mại và dòng vốn. Châu Âu, vốn đang tìm cách thay thế dầu Nga, sẽ hưởng lợi từ nguồn cung Kirkuk blend – loại dầu trung bình có độ chua, phù hợp để thay thế các thùng dầu Biển Đen. Điều này có thể hỗ trợ EUR/USD nếu tăng trưởng khu vực được cải thiện nhờ nguồn năng lượng ổn định hơn.

Những gì nhà giao dịch cần theo dõi

Trong ngắn hạn, thị trường sẽ tập trung vào các bài phát biểu của Fed, đặc biệt là phát biểu của Hammack vào lúc 02:00 hôm nay, cùng với dữ liệu doanh số nhà ở Mỹ. Nhưng với riêng câu chuyện Iraq, nhà giao dịch nên theo dõi sát sao các chỉ báo sau:

• Lưu lượng dầu thực tế qua Ceyhan trong những tuần tới, liệu có đạt mức 750.000 thùng/ngày hay không.
• Diễn biến quan hệ Baghdad – Ankara, đặc biệt là các cuộc đàm phán về bồi thường 1,5 tỷ USD và các liên doanh năng lượng.
• Tình hình tại Hormuz: nếu tuyến đường biển này được nối lại, giá trị của thỏa thuận với Thổ Nhĩ Kỳ sẽ giảm, nhưng nếu tiếp tục bị phong tỏa, Iraq càng phụ thuộc vào tuyến đường bộ vốn không chắc chắn.

Bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy thỏa thuận có thể đổ vỡ đều có thể đẩy giá dầu tăng vọt, kéo theo biến động mạnh trên thị trường tiền tệ và vàng. Hãy chuẩn bị cho kịch bản rủi ro này, bởi lịch sử đã cho thấy các thỏa thuận năng lượng tại Trung Đông hiếm khi bền vững.