Chiến tranh với Mỹ bóp nghẹt nền kinh tế Iran: người dân mất phương kế giữa lạm phát và thiếu hụt

Nền kinh tế Iran dưới ách phong tỏa

Hơn năm tháng kể từ khi chiến tranh Mỹ - Iran bùng nổ, nền kinh tế Iran đang đứng trước bờ vực khủng hoảng chưa từng thấy. Phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng phía nam đã cắt đứt nguồn thu dầu mỏ chủ lực, trong khi các cuộc không kích phá hủy nhiều nhà máy sản xuất, làm tê liệt hoạt động kinh tế. Theo số liệu từ Trung tâm Thống kê Iran công bố cuối tháng 7, lạm phát hàng năm đã lên tới 88%, trong khi lạm phát lương thực vọt lên 128% so với cùng kỳ năm ngoái.

Người dân Iran đang gánh chịu hậu quả trực tiếp. Một giáo viên tiểu học ở Tehran có bằng thạc sĩ văn học Ba Tư, tên Saeed, chia sẻ với Al Jazeera rằng anh phải tìm kiếm công việc ngoài ngành vì thu nhập hiện tại không đủ trang trải. Với mức lương tối thiểu khoảng 166 triệu rial (88 USD), một kg thịt cừu đã ngốn 10% thu nhập hàng tháng, trong khi 10 kg gạo chiếm hơn 1/5. Chi phí nhà ở, điện nước, y tế cũng tăng chóng mặt, đẩy hàng triệu người vào cảnh thiếu thốn.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Suy thoái kinh tế Iran không chỉ là vấn đề nhân đạo mà còn tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu. Iran là nhà sản xuất dầu lớn, việc phong tỏa eo biển Hormuz – huyết mạch vận chuyển dầu thô của thế giới – làm gia tăng rủi ro nguồn cung. Tuy nhiên, thị trường dường như đã định giá phần lớn rủi ro này khi giá dầu không biến động quá mạnh trong phiên gần nhất.

Đồng rial Iran mất giá thảm hại, với tỷ giá chính thức khoảng 1.870.000 rial đổi 1 USD nhưng trên thị trường tự do, con số này còn cao hơn nhiều. Điều này tạo áp lực lên lạm phát nhập khẩu, trong khi các lệnh trừng phạt và chiến tranh khiến nguồn thu ngoại tệ của chính phủ cạn kiệt. Với nhà đầu tư ngoại hối, đồng rial không phải là đồng tiền giao dịch chính, nhưng diễn biến này phản ánh rủi ro địa chính trị lan tỏa tới các tài sản trú ẩn an toàn.

Vàng và USD: nơi trú ẩn của dòng vốn

Trong bối cảnh căng thẳng, vàng tiếp tục được hưởng lợi khi tăng 0,59% lên 4.375,58 USD/ounce, trong khi chỉ số DXY giảm 0,31% xuống 99,636. Sự suy yếu của đồng USD phản ánh kỳ vọng Fed sẽ nới lỏng chính sách tiền tệ, nhưng cũng cho thấy nhà đầu tư đang tìm kiếm các kênh trú ẩn khác ngoài đồng bạc xanh. EUR/USD tăng 0,33% lên 1,1567, cho thấy dòng vốn đang dịch chuyển khỏi USD.

Vàng, vốn được coi là tài sản phòng thủ trong thời kỳ bất ổn, đang được hưởng lợi kép từ cả rủi ro địa chính trị lẫn kỳ vọng lãi suất giảm. Nếu tình hình Iran leo thang, vàng có thể vượt qua các mốc kháng cự mạnh, trong khi USD/JPY giảm nhẹ cho thấy đồng yên Nhật cũng đang được mua vào như một kênh trú ẩn an toàn.

Rủi ro bất ổn xã hội và quyết định tăng giá xăng

Chính phủ Iran đang đứng trước bài toán khó khi cân nhắc tăng giá xăng dầu lần thứ hai trong vòng một năm. Việc tăng giá trước đó đã gây ra làn sóng biểu tình lớn, và một đợt tăng mới có thể châm ngòi cho bất ổn xã hội. Tổng thống Pezeshkian thừa nhận chính phủ không còn khả năng chi trả các khoản trợ cấp, khi nguồn thu từ dầu mỏ và thuế sụt giảm nghiêm trọng.

Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên lên tới 23,4%, trong khi tỷ lệ tham gia lực lượng lao động chỉ đạt 40%, nghĩa là phần lớn người trong độ tuổi lao động đang làm việc phi chính thức. Nếu chính phủ tiếp tục in tiền để bù đắp thâm hụt, lạm phát có thể vượt khỏi tầm kiểm soát, đẩy người dân vào cảnh cùng cực hơn.

Theo dõi tiếp: Đàm phán Hormuz và phản ứng của thị trường năng lượng

Điều người giao dịch cần chú ý trong thời gian tới là các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ qua trung gian Oman về an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz. Nếu đạt được thỏa thuận, giá dầu có thể giảm mạnh, kéo theo sự điều chỉnh của các tài sản rủi ro. Ngược lại, nếu xung đột leo thang, vàng và đồng yên sẽ tiếp tục được hưởng lợi.

Ngoài ra, dữ liệu kinh tế Trung Quốc công bố ngày 17/8, bao gồm sản lượng công nghiệp và doanh số bán lẻ, sẽ là thước đo quan trọng cho nhu cầu năng lượng toàn cầu. Một nền kinh tế Trung Quốc suy yếu có thể làm giảm bớt áp lực lên giá dầu, nhưng đồng thời cũng phản ánh rủi ro tăng trưởng toàn cầu, ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư trên mọi thị trường.