Xuất khẩu Nhật tăng nhờ chip nhưng nhập khẩu lập kỷ lục vì dầu: bài toán thương mại của nền kinh tế phụ thuộc năng lượng

Nhập khẩu kỷ lục: dầu mỏ là thủ phạm chính

Số liệu thương mại tháng 7 của Nhật Bản công bố hôm 20/8 cho thấy một bức tranh trái chiều: nhập khẩu tăng 27,8% so với cùng kỳ, chạm mức kỷ lục 12,1 nghìn tỷ yen (khoảng 76,4 tỷ USD), vượt dự báo 26,5% của thị trường. Đây là tháng thứ hai liên tiếp nhập khẩu phá đỉnh. Nguyên nhân chính đến từ giá dầu thô tăng vọt – giá trị nhập khẩu dầu thô tăng tới 87,8% so với năm ngoái, dù lượng nhập khẩu chỉ tăng 5,5% (lần tăng đầu tiên sau 4 tháng).

Đáng chú ý, lượng dầu nhập khẩu từ Mỹ tăng mạnh để thay thế nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn do xung đột. Giá dầu thô của Mỹ cao hơn, cộng với giá dầu toàn cầu vẫn ở mức cao, đã đẩy hóa đơn năng lượng của Nhật Bản lên cao. Sự phụ thuộc gần như toàn bộ vào năng lượng nhập khẩu khiến nền kinh tế này đặc biệt nhạy cảm với biến động giá dầu.

Xuất khẩu đạt đỉnh nhờ chip và yen yếu

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu tháng 7 tăng 23,2% so với cùng kỳ, đạt mức kỷ lục 11,5 nghìn tỷ yen, vượt xa dự báo 19,9% và tăng tốc so với mức 19,3% của tháng 6. Động lực chính đến từ nhu cầu mạnh mẽ cho các sản phẩm liên quan đến AI và trung tâm dữ liệu, đặc biệt là chip bán dẫn. Đồng yen yếu (quanh mức 158-159 yen/USD) cũng giúp hàng hóa Nhật Bản cạnh tranh hơn về giá trên thị trường quốc tế.

Xuất khẩu sang Mỹ tăng 22%, sang Trung Quốc tăng 25,8% – cho thấy nhu cầu toàn cầu vẫn khá vững, bù đắp cho tiêu dùng nội địa yếu. Đây là điểm sáng giúp kinh tế Nhật Bản tăng trưởng quý thứ ba liên tiếp trong giai đoạn tháng 4-6, dù tiêu dùng tư nhân và đầu tư doanh nghiệp vẫn trì trệ.

Thâm hụt thương mại và áp lực lạm phát

Dù xuất khẩu mạnh, nhập khẩu vẫn vượt xuất khẩu, khiến Nhật Bản ghi nhận thâm hụt thương mại 634,5 tỷ yen trong tháng 7 – hẹp hơn mức dự báo 680 tỷ yen. Thâm hụt dai dẳng phản ánh bài toán cơ cấu: một nền kinh tế phụ thuộc năng lượng nhập khẩu sẽ luôn chịu áp lực khi giá dầu tăng.

Giá dầu cao không chỉ đẩy hóa đơn nhập khẩu mà còn lan truyền vào chuỗi cung ứng, làm tăng giá sản xuất. Chỉ số giá sản xuất (PPI) tháng 7 tăng 7,2% so với cùng kỳ, mức tăng đáng kể cho thấy áp lực lạm phát vẫn hiện hữu ở khâu bán buôn. Dù giá dầu đã hạ nhiệt từ tháng 6, tác động lên giá nhập khẩu thường có độ trễ do hợp đồng được ký kết từ nhiều tuần trước.

Ý nghĩa với chính sách tiền tệ của BOJ

Sự kết hợp giữa lạm phát bán buôn dai dẳng và xuất khẩu mạnh mẽ củng cố lập luận cho việc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tiếp tục bình thường hóa chính sách tiền tệ. Thị trường đang kỳ vọng BOJ sẽ nâng lãi suất ngay trong tháng 9. Dữ liệu thương mại này là một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh kinh tế mà BOJ cần cân nhắc: tăng trưởng dựa vào xuất khẩu, lạm phát do chi phí nhập khẩu, và đồng yen yếu.

Đối với thị trường ngoại hối, USD/JPY đang giao dịch quanh 158,97. Nếu BOJ hành động quyết liệt hơn dự kiến, yen có thể mạnh lên, nhưng nếu lạm phát chỉ do chi phí đẩy mà không lan tỏa sang tiêu dùng, BOJ có thể thận trọng hơn. Đồng yen yếu cũng là con dao hai lưỡi: hỗ trợ xuất khẩu nhưng làm tăng chi phí nhập khẩu, gây thêm áp lực lạm phát.

Theo dõi tiếp điều gì?

Nhà giao dịch nên chú ý đến bài phát biểu của các quan chức BOJ trong những tuần tới, đặc biệt là bất kỳ tín hiệu nào về lộ trình tăng lãi suất. Ngoài ra, diễn biến giá dầu và tình hình Trung Đông sẽ tiếp tục là biến số quan trọng quyết định cán cân thương mại và lạm phát của Nhật Bản. Dữ liệu PPI và CPI tháng 8 sẽ cho thấy áp lực giá có lan rộng hay không, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định của BOJ và biến động của cặp USD/JPY.