Saudi cắt dầu sang châu Âu: Dated Brent vượt 130 USD khi Hormuz trở thành nút thắt thực sự

Châu Âu nhận thông báo bằng không, châu Á nhận dầu

Sự việc có thể tóm gọn trong một câu: Saudi Aramco đã thông báo với toàn bộ khách hàng kỳ hạn châu Âu rằng phân bổ tháng 10 là zero, đồng thời đẩy khoảng 60 triệu thùng từ cảng xuất Ras Tanura ra thị trường cho các lô hàng tháng 9 và tháng 10. Nhưng người mua là Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản — không có châu Âu trong danh sách.

Điểm mấu chốt nằm ở tuyến đường. Đường ống Đông–Tây từng vận chuyển 4–5 triệu thùng/ngày xuyên lãnh thổ Saudi tới Yanbu, vòng qua eo Hormuz. Từ Yanbu, dầu có thể đi qua hệ thống SUMED của Ai Cập tới Sidi Kerir trên Địa Trung Hải — tức là châu Âu nhận dầu Saudi mà không cần chạm vào vịnh Ba Tư. Khi đường ống bị đánh, tuyến này đứt. Phương án thay thế mà Aramco tìm được là quay ngược trở lại Hormuz, chuyển tải ship-to-ship gần Sohar (Oman), đưa khoảng 1–1,5 triệu thùng/ngày trở lại thị trường.

Về mặt vật lý, dầu vẫn chảy. Về mặt địa lý, nó chảy sai hướng đối với châu Âu.

Tại sao Dated Brent mới là con số đáng nhìn

Brent tương lai giao dịch quanh 104,30 USD và WTI gần 102 USD trong phiên thứ Sáu, đều đã hạ nhiệt so với mức trên 108 USD hồi đầu tuần. Nhưng Dated Brent — chuẩn dầu vật chất giao ngay tại châu Âu — đã vượt 130 USD. Khoảng cách hơn 25 USD giữa hai chỉ số này không phải nhiễu, mà là tín hiệu cấu trúc: thị trường giấy đang định giá nguồn cung toàn cầu, còn thị trường vật chất đang định giá sự khan hiếm cục bộ tại châu Âu.

Cơ chế rất rõ. Một thùng dầu từ vịnh Ba Tư đi về phía tây phải qua Hormuz rồi Biển Đỏ — nơi vận tải cũng đang bị tấn công — hoặc đi vòng quanh châu Phi mất gần năm tuần. Cả hai lựa chọn đều đội chi phí vận chuyển, bảo hiểm và thời gian. Nhà máy lọc dầu châu Âu không thể chờ năm tuần cho một lô hàng thay thế; họ phải mua bất cứ thứ gì có sẵn gần đó, và đó là lý do Dated Brent bị đẩy lên.

Orlen của Ba Lan đã phải xoay sang dầu Biển Bắc, tìm nguồn Mỹ và Kazakhstan sau khi các lô hàng tháng 9 bị trì hoãn hoặc hủy. Đây là hành vi điển hình của người mua bị kẹt: chấp nhận trả giá cao hơn để có hàng, thay vì tối ưu chi phí.

Đường ống hồi phục một nửa — nhưng không phải trong tuần này

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nói dầu sẽ chảy qua đường ống Đông–Tây trong vài ngày tới. Aramco đặt mục tiêu khôi phục khoảng một nửa công suất trong vài ngày, nhưng công suất đầy đủ khó có thể quay lại trong sáu tuần.

Khoảng cách giữa "một nửa trong vài ngày" và "đầy đủ trong sáu tuần" chính là toàn bộ câu chuyện định giá. Với 4–5 triệu thùng/ngày từng đi qua tuyến này, việc chỉ khôi phục một nửa đồng nghĩa vẫn còn 2–2,5 triệu thùng/ngày phải tìm đường vòng. Châu Âu sẽ là bên hấp thụ phần thiếu hụt đó lâu nhất, vì họ không có lựa chọn thay thế tương đương về chi phí.

Cần lưu ý thêm: các lô hàng tái định tuyến qua Hormuz phục vụ châu Á, nên ngay cả khi đường ống hoạt động trở lại, dòng chảy về châu Âu vẫn phải cạnh tranh với nhu cầu châu Á đang được đáp ứng bằng chính những thùng dầu lẽ ra đi về phía tây.

Vòng hai lên lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Với người giao dịch tiền tệ, đây không chỉ là câu chuyện dầu. Chênh lệch giữa Dated Brent và Brent tương lai là một cú sốc giá đầu vào mang tính khu vực, và nó tác động không đối xứng lên các đồng tiền.

Châu Âu là bên nhập khẩu năng lượng ròng, nên chi phí dầu vật chất tăng trực tiếp bào mòn cán cân thương mại và đẩy lạm phát năng lượng lên. Điều này tạo áp lực lên EUR — dù ở thời điểm hiện tại EUR/USD vẫn quanh 1,14818 với DXY ở 100,231, cho thấy thị trường chưa định giá đầy đủ rủi ro này.

Ở phía ngược lại, NOK hưởng lợi rõ nhất: Na Uy là nhà xuất khẩu dầu khí sang châu Âu, và giá dầu vật chất Biển Bắc tăng trực tiếp cải thiện cán cân thương mại của họ. CAD cũng được hỗ trợ, nhưng ít trực tiếp hơn vì WTI gần 102 USD không tăng mạnh bằng Dated Brent; lợi ích của Canada chủ yếu đến qua kênh giá dầu Bắc Mỹ và chênh lệch dầu nặng. AUD hưởng lợi gián tiếp qua tâm lý hàng hoá và nhu cầu châu Á — đặc biệt khi Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc là những người mua dầu Saudi thay thế.

Về lạm phát, kênh truyền dẫn cần theo dõi là chi phí vận tải và bảo hiểm, không chỉ giá dầu thô. Khi hàng phải đi vòng châu Phi hoặc qua Biển Đỏ, cước vận tải và phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng, và những chi phí này ngấm vào giá hàng hoá tiêu dùng với độ trễ vài tuần đến vài tháng. Đây là loại lạm phát mà ngân hàng trung ương khó xử lý bằng lãi suất, vì nó là cú sốc nguồn cung chứ không phải cầu.

Vàng ở 4.390,38 USD (+1,13%) trong bối cảnh này phản ánh đúng vai trò hàng hoá trú ẩn trước rủi ro địa chính trị và lạm phát dai dẳng. USD/JPY ở 156,715 (+0,49%) cho thấy đồng yên vẫn chịu áp lực từ chênh lệch lãi suất, bất chấp Nhật Bản là một trong những nước mua dầu thay thế.

Điều cần theo dõi

Mốc đầu tiên là tiến độ khôi phục đường ống Đông–Tây: nếu Aramco thực sự đưa một nửa công suất trở lại trong vài ngày, áp lực lên Dated Brent có thể giảm bớt, nhưng mốc sáu tuần cho công suất đầy đủ vẫn là trần cho đà hạ nhiệt. Mốc thứ hai là chênh lệch Dated Brent so với Brent tương lai — nếu khoảng cách này thu hẹp, căng thẳng vật chất tại châu Âu đang dịu; nếu mở rộng thêm, các nhà máy lọc dầu châu Âu vẫn chưa tìm được nguồn thay thế.

Về lịch sự kiện, các phát biểu của Fed Goolsbee, Williams và Jefferson trong ngày 21–22/09 sẽ định hình kỳ vọng lãi suất của USD, và qua đó ảnh hưởng đến cách thị trường cân nhắc giữa lạm phát năng lượng và triển vọng tăng trưởng. Chỉ số hoạt động kinh tế quốc gia của Fed Chicago với dự báo 0,2 so với kỳ trước -0,08 cũng là điểm cần chú ý để đánh giá sức chịu đựng của nền kinh tế Mỹ trước cú sốc năng lượng.

Cuối cùng, theo dõi diễn biến vận tải tại Hormuz và Biển Đỏ — bất kỳ sự kiện nào ở hai điểm này sẽ tác động trực tiếp đến cước phí và do đó đến lạm phát châu Âu, cũng như đến sức mạnh tương đối của NOK, CAD và AUD.