Crack spread diesel mới là chỉ báo lạm phát thật khi nguồn cung Trung Đông thắt lại

Dầu thô hạ nhiệt, nhưng sản phẩm tinh chế thì không

Brent giảm khoảng 3% trong phiên thứ Năm về 102,72 USD/thùng, WTI xuống 100,47 USD, sau thông tin Saudi Arabia đang tìm cách vận chuyển dầu thô thay thế trong khi đường ống Đông–Tây vẫn hư hại. Nhìn vào con số đó, thị trường dễ có cảm giác căng thẳng đã qua đỉnh.

Nhưng dầu thô không phải nơi nỗi đau nằm lại. Kpler ước tính khoảng 8,5 triệu thùng/ngày sản lượng dầu đã bị mất trong suốt cuộc xung đột. Cùng lúc, công suất lọc dầu bị cắt mạnh, nghĩa là lượng xăng và diesel sản xuất ra từ phần dầu thô còn lại cũng giảm theo. Đây là điểm mấu chốt: giá dầu thô có thể hạ nhiệt nhờ tìm được tuyến vận chuyển thay thế, nhưng sản phẩm tinh chế thì không có đường vòng dễ dàng như vậy.

Vì sao diesel không có "lối thoát"

Trung Đông thường xuất khẩu khoảng 3 triệu thùng/ngày sản phẩm tinh chế. Nguồn này đang bị bào mòn cùng lúc với hai cú sốc khác. Nga — nhà xuất khẩu diesel lớn thứ hai thế giới sau Mỹ — đang mất sản lượng lọc dầu vì các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine, đồng thời hạn chế xuất khẩu nhiên liệu. Trung Quốc có công suất lọc dầu dư thừa, nhưng theo Kpler, các nhà máy Trung Quốc đã rút lui khi dầu thô vượt 100 USD và hiện ưu tiên thị trường nội địa; xuất khẩu sản phẩm chỉ tăng nhẹ.

Ba nguồn cung bị thắt cùng lúc, trong khi diesel là nhiên liệu không thể thay thế nhanh trong vận tải, nông nghiệp, xây dựng và sản xuất. Đây chính là lý do crack spread — chênh lệch giữa giá diesel và giá dầu thô — phản ánh áp lực lạm phát thực tế tốt hơn nhiều so với giá Brent. Giá dầu thô nói về cung cầu năng lượng; crack spread nói về chi phí đẩy vào hàng hoá và dịch vụ cuối cùng.

Tác động vòng hai lên lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Giá diesel tại Mỹ đã vượt 6 USD/gallon. Đây là mức chi phí trực tiếp đẩy vào giá cước vận tải, chi phí nông nghiệp và giá thành sản xuất — tức là lạm phát lõi, không chỉ lạm phát năng lượng. Với Fed đang họp và dự báo nâng lãi suất lên 4% từ 3,75%, một cú sốc chi phí diesel dai dẳng làm bài toán hạ lãi suất trở nên khó hơn nhiều. Chỉ số DXY ở 100,233 và vàng ở 4.360 USD (+2,28%) cho thấy thị trường vẫn đang phòng ngừa rủi ro lạm phát dai dẳng.

Với các đồng tiền hàng hoá, cơ chế truyền dẫn không đồng đều. CAD hưởng lợi trực tiếp vì Canada xuất khẩu dầu thô nặng — nhưng phần lớn lợi ích bị giới hạn nếu crack spread cao nghĩa là biên lọc dầu bị ép, và Canada phải nhập khẩu sản phẩm tinh chế. AUD ít liên quan trực tiếp tới dầu nhưng nhạy với chi phí vận tải toàn cầu và nhu cầu hàng hoá; một cú sốc diesel làm chậm tăng trưởng thương mại, kéo AUD xuống. NOK là trường hợp thú vị nhất: Na Uy vừa xuất khẩu dầu thô vừa xuất khẩu khí đốt, nhưng nền kinh tế nội địa cũng chịu chi phí nhiên liệu cao — lợi ích ròng phụ thuộc vào việc giá khí có bám theo giá sản phẩm tinh chế hay không.

Điều cần theo dõi

Biến số quan trọng không còn là Brent hay WTI, mà là crack spread diesel và số tàu thương mại qua Hormuz. Chỉ ba tàu thương mại qua eo biển này trong ngày thứ Tư, so với 12 tàu thứ Ba và trung bình 10 ngày là 17 tàu — đây là chỉ báo sớm cho thấy dòng chảy sản phẩm tinh chế còn bị chặn bao lâu. Nếu đường ống Đông–Tây mất một tháng, ước tính 100–120 triệu thùng không thể xuất qua Yanbu, và phần thiếu hụt đó sẽ dồn vào thị trường sản phẩm chứ không phải dầu thô.

Người giao dịch nên theo dõi crack spread như một chỉ báo lạm phát song song với dữ liệu CPI, và theo dõi phản ứng của CAD, NOK trước biến động của spread này thay vì chỉ nhìn giá dầu thô. Sự phân kỳ giữa giá dầu thô và giá sản phẩm tinh chế chính là nơi rủi ro lạm phát vòng hai đang tích tụ.