Khan hiếm dầu nhiên liệu tàu biển: Khi nhà máy lọc dầu chọn diesel, chi phí vận tải leo thang

Cuộc khủng hoảng kép: Diesel khan hiếm, dầu nhiên liệu bị bỏ quên

Thị trường năng lượng đang chứng kiến một nghịch lý: trong khi giá dầu thô chịu áp lực từ căng thẳng Trung Đông, thì phân khúc sản phẩm tinh chế lại rối ren theo cách riêng. Theo ước tính từ Energy Aspects, thiếu hụt dầu nhiên liệu cho ngành vận tải biển trong quý III/2026 lên tới 218.000 thùng/ngày – mức cao nhất kể từ năm 2025, khi thiếu hụt chỉ vỏn vẹn 6.000 thùng/ngày. Con số này phản ánh một thực tế: các nhà máy lọc dầu toàn cầu đang dồn mọi nguồn lực để sản xuất diesel, bỏ bê dầu nhiên liệu – loại nhiên liệu chính cho tàu biển và một số nhà máy điện.

Nguyên nhân sâu xa đến từ sự đứt gãy nguồn cung kép. Thứ nhất, xung đột tại Trung Đông đã vô hiệu hóa khoảng 1/5 công suất lọc dầu của khu vực, tương đương 9,6 triệu thùng/ngày theo IEA. Thứ hai, các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu Nga khiến Moscow phải cấm xuất khẩu diesel. Hệ quả là biên lợi nhuận lọc dầu trên toàn cầu chạm mức kỷ lục, và các nhà máy có động lực mạnh mẽ để tối đa hóa sản lượng diesel, đồng nghĩa với việc giảm sản lượng dầu nhiên liệu.

Châu Á gánh chịu hậu quả nặng nề nhất

Châu Á – khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu nhiên liệu cho các đội tàu container và tàu chở hàng rời – sẽ là nơi hứng chịu cú sốc đầu tiên. Việc thiếu hụt 218.000 thùng/ngày trong quý này không chỉ đẩy giá dầu nhiên liệu tăng mà còn làm gián đoạn chuỗi cung ứng vận tải biển. Các hãng tàu buộc phải tìm nguồn cung thay thế hoặc trả giá cao hơn, chi phí này sẽ sớm được chuyển vào giá cước vận tải. Với một khu vực mà thương mại nội địa và xuất khẩu phụ thuộc nặng nề vào đường biển, áp lực lạm phát chi phí sẽ lan tỏa nhanh chóng.

Phân tích từ Rystad Energy nhấn mạnh rằng tình trạng thiếu hụt sẽ còn kéo dài ít nhất đến hết quý III, khi các nhà máy lọc dầu không có lý do gì để thay đổi ưu tiên sản xuất. Tồn kho xăng và diesel đang ở mức thấp kỷ lục, thúc đẩy các nhà máy tiếp tục tối đa hóa hoạt động các đơn vị chưng cất thứ cấp với nguyên liệu là dầu nhiên liệu – vô tình làm trầm trọng thêm sự mất cân bằng.

Tác động lan tỏa: Từ chi phí vận tải đến lạm phát toàn cầu

Giá cước vận tải biển tăng sẽ tác động trực tiếp đến giá hàng hóa nhập khẩu, từ nông sản đến nhiên liệu hóa thạch. Điều này đặc biệt nhạy cảm với các nền kinh tế mới nổi và khu vực châu Á, nơi lạm phát đang có dấu hiệu hạ nhiệt nhưng vẫn dễ bị tổn thương trước các cú sốc chi phí. Với các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD, NOK, diễn biến này có thể tạo áp lực hai chiều: một mặt, giá năng lượng cao hỗ trợ xuất khẩu; mặt khác, chi phí vận tải tăng làm xói mòn lợi thế cạnh tranh.

Trên thị trường ngoại hối, đồng USD yếu (DXY quanh 99,1) và vàng dao động gần 4.400 USD/ounce cho thấy nhà đầu tư đang tìm kiếm kênh trú ẩn an toàn trước những bất ổn nguồn cung. Nếu tình trạng thiếu hụt dầu nhiên liệu kéo dài, áp lực lạm phát có thể buộc các ngân hàng trung ương, đặc biệt là Fed, phải thận trọng hơn trong lộ trình nới lỏng chính sách – một yếu tố hỗ trợ cho đồng USD trong trung hạn.

Theo dõi điều gì tiếp theo?

Người giao dịch cần chú ý đến số liệu tồn kho dầu thô API vào ngày 10/09, cùng với chỉ số PPI của Mỹ – hai dữ liệu này sẽ phản ánh rõ hơn mức độ thắt chặt của thị trường năng lượng và áp lực giá truyền vào nền kinh tế. Ngoài ra, diễn biến tại Trung Đông và các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Nga sẽ tiếp tục là biến số quyết định cho sự phục hồi của nguồn cung dầu nhiên liệu. Bất kỳ dấu hiệu nào về việc các nhà máy lọc dầu quay lại sản xuất dầu nhiên liệu đều có thể làm dịu căng thẳng, nhưng với cơ cấu ưu tiên hiện tại, điều đó khó xảy ra trong ngắn hạn.