Nhu cầu khoáng sản thực tế thấp hơn lo ngại: Thị trường đang định giá sai rủi ro nguồn cung?

Nhu cầu khoáng sản: Không chỉ vì chuyển dịch năng lượng

Một phân tích mới từ Oakland Institute đã thách thức giả định phổ biến rằng việc thay thế nhiên liệu hóa thạch buộc phải chấp nhận một sự gia tăng lớn trong khai khoáng. Sử dụng dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Oakland tính toán rằng trong năm 2024, các công nghệ như điện gió, điện mặt trời, lưới điện tái tạo, pin lưu trữ và xe điện chỉ chiếm 26% tổng nhu cầu đối với đồng, lithium, niken, coban, graphite và đất hiếm từ tính. 74% còn lại đến từ xây dựng, giao thông truyền thống, máy móc công nghiệp, quốc phòng, điện tử và các ứng dụng khác.

Điều này có nghĩa là các ngành ngoài năng lượng tái tạo và xe điện chiếm tới 83% nhu cầu niken, 79% nhu cầu đất hiếm từ tính, 71% nhu cầu đồng, và 68% nhu cầu coban và graphite. Riêng ngành xây dựng tiêu thụ 30% lượng đồng toàn cầu, trong khi sản xuất thép không gỉ dùng khoảng 2/3 lượng niken toàn cầu. Những con số này cho thấy bức tranh tiêu thụ khoáng sản hiện tại phức tạp hơn nhiều so với câu chuyện đơn giản về chuyển dịch năng lượng.

Định giá rủi ro nguồn cung: Liệu có đang bị thổi phồng?

Thị trường hàng hóa và cổ phiếu khai khoáng thường phản ứng mạnh với các dự báo về nhu cầu khoáng sản tăng vọt trong tương lai. Tuy nhiên, phân tích của Oakland chỉ ra rằng nhu cầu thực tế năm 2024 không phản ánh kịch bản 'khai khoáng tăng mạnh là cái giá tất yếu'. Điều này đặt câu hỏi liệu các nhà đầu tư có đang định giá quá cao rủi ro thiếu hụt nguồn cung, dẫn đến đầu tư quá mức vào các dự án khai thác mới có thể không cần thiết nếu các yếu tố như tái chế và tối ưu hóa pin được tính đến.

Một nghiên cứu khác từ Đại học California, Davis, mô hình hóa bốn kịch bản cho giao thông cá nhân không phát thải tại Mỹ. Kết quả cho thấy nếu kết hợp giảm sở hữu xe, dùng pin nhỏ hơn và tái chế tốt nhất, nhu cầu lithium hàng năm có thể giảm tới 92% vào năm 2050 so với kịch bản sử dụng lithium nhiều nhất. Ngay cả khi vẫn duy trì sự phụ thuộc vào ô tô, việc giảm kích thước pin có thể cắt giảm 42% nhu cầu lithium cho xe hạng nhẹ tại Mỹ. IEA cũng ước tính rằng việc điều chỉnh kích thước pin, thay đổi hóa học và mở rộng tái chế có thể giảm 25% nhu cầu lithium toàn cầu vào năm 2030 trong kịch bản net-zero, tương đương với sản lượng lithium hiện tại.

Vai trò của tái chế và tác động đến đầu tư khai khoáng

Theo kịch bản net-zero của IEA, nguồn cung tái chế có thể giảm 30% nhu cầu đồng và coban sơ cấp vào năm 2040, và giảm 15% nhu cầu lithium và niken sơ cấp. Nếu không tăng cường tái chế và tái sử dụng, đầu tư khai khoáng cần thiết để đáp ứng nhu cầu dự kiến sẽ cao hơn một phần ba. Điều này cho thấy tiềm năng to lớn của kinh tế tuần hoàn trong việc giảm áp lực lên nguồn cung mới.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng con số 74% của Oakland mô tả tiêu thụ năm 2024, không phải là dự báo tương lai. IEA vẫn kỳ vọng các công nghệ năng lượng sạch sẽ chiếm phần lớn trong tăng trưởng nhu cầu khoáng sản tới đây. Trong kịch bản Net Zero Emissions, nhu cầu khoáng sản từ các công nghệ này gần như tăng gấp ba từ 2023 đến 2030. Ngay cả trong kịch bản Announced Pledges ít tham vọng hơn, nguồn cung từ các mỏ hiện có và dự kiến sẽ chỉ đáp ứng 70% nhu cầu đồng và 50% nhu cầu lithium vào năm 2035.

Động lực chính trị và hệ lụy cho thị trường

Bối cảnh chính trị cũng đóng vai trò quan trọng. Tại Hội nghị Khoáng sản Quan trọng vào tháng 2/2026, các quan chức Mỹ đã nhấn mạnh đến hệ thống phòng thủ tên lửa, trí tuệ nhân tạo, sản xuất tiên tiến và an ninh kinh tế như là lý do để tăng sản lượng khoáng sản, mà không đề cập đến năng lượng tái tạo hay khử cacbon. Phó Tổng thống JD Vance thậm chí đề xuất một khối thương mại ưu đãi với giá sàn và thuế quan linh hoạt. Điều này cho thấy chính sách khoáng sản của Mỹ không chỉ vì mục tiêu khí hậu mà còn vì cạnh tranh địa chính trị, đặc biệt với Trung Quốc.

Washington đã có những bước đi cụ thể: DFC đã chốt khoản đầu tư 600 triệu USD vào một liên minh 1,8 tỷ USD để tài trợ cho các dự án khoáng sản quan trọng. Ngoài ra, Congo đã bán và bắt đầu vận chuyển khoảng 100.000 tấn đồng cam kết cho Mỹ, với 50.000 tấn khác dự kiến cho Saudi Arabia và UAE. Những động thái này cho thấy nguồn cung khoáng sản đang bị chi phối bởi các yếu tố địa chính trị, có thể tạo ra biến động giá khó lường.

Theo dõi tiếp theo

Nhà giao dịch nên theo dõi sát các số liệu tồn kho và sản lượng khai thác thực tế từ các nước sản xuất chính, cũng như các chính sách thương mại và đầu tư mới từ Mỹ và Trung Quốc. Đặc biệt, diễn biến tại Hội nghị thượng đỉnh Trump-Xi sắp tới có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc và giá các kim loại chiến lược. Ngoài ra, các báo cáo hàng tuần về tồn kho dầu thô API và chỉ số PPI của Mỹ vào ngày 10/9 sẽ cung cấp thêm thông tin về lạm phát và hoạt động kinh tế, từ đó tác động đến đồng USD và các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD.