Kazakhstan tăng gấp đôi công suất lọc dầu vào 2040: Bài toán giảm phụ thuộc xuất khẩu thô

Chiến lược lọc dầu dài hạn của Kazakhstan

Bộ Năng lượng Kazakhstan vừa công bố kế hoạch chi tiết đến năm 2040, theo đó nước này sẽ nâng tổng công suất lọc dầu từ khoảng 18 triệu tấn/năm hiện nay lên 40 triệu tấn/năm. Mức tăng này đến từ hai hướng: mở rộng các nhà máy lọc dầu hiện có thêm 11 triệu tấn (đạt 29 triệu tấn) và xây dựng một nhà máy lọc dầu mới công suất khoảng 10 triệu tấn/năm, dự kiến đi vào hoạt động từ năm 2033.

Đây không chỉ là bài toán tăng sản lượng. Với sản lượng nhiên liệu năm ngoái đạt 15,47 triệu tấn (vượt 6,3% kế hoạch) và mục tiêu năm nay chỉ nhích nhẹ lên 15,49 triệu tấn, rõ ràng Kazakhstan đang muốn tối ưu hóa chuỗi giá trị dầu khí trong nước thay vì chỉ đẩy mạnh xuất khẩu dầu thô. Việc nâng công suất lọc dầu sẽ giúp nước này chủ động hơn trong sản xuất xăng dầu thành phẩm, giảm nhập khẩu một số sản phẩm và tạo nền tảng cho ngành hóa dầu phát triển.

Bối cảnh: Áp lực từ nhu cầu nội địa và bài toán địa chính trị

Kế hoạch này được đưa ra trong bối cảnh Kazakhstan đang phải đối mặt với nhu cầu nhiên liệu kỷ lục trong mùa hè năm nay. Đáng chú ý, nước này đã nhiều lần từ chối xuất khẩu nhiên liệu sang Nga để hỗ trợ giải quyết cuộc khủng hoảng xăng dầu tại thị trường Nga – vốn bị ảnh hưởng nặng nề bởi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Việc từ chối này được cho là xuất phát từ lo ngại về các lệnh trừng phạt thứ cấp nếu bị xem là tiếp tay cho nỗ lực chiến tranh của Nga.

Việc Kazakhstan đặt mục tiêu trở thành nước xuất khẩu ròng nhiên liệu vào năm 2033 cho thấy quốc gia này đang muốn khẳng định vị thế độc lập hơn trong chuỗi cung ứng năng lượng khu vực. Điều này cũng đồng nghĩa với việc dòng chảy dầu thô từ Kazakhstan – vốn chủ yếu xuất khẩu qua đường ống CPC sang cảng Novorossiysk của Nga – có thể sẽ được tái định hướng một phần sang phục vụ chế biến trong nước.

Tác động tới thị trường dầu mỏ toàn cầu

Về dài hạn, việc Kazakhstan tăng gấp đôi công suất lọc dầu có thể làm thay đổi cán cân cung cầu dầu thô và sản phẩm tinh chế tại khu vực Biển Đen và Trung Á. Hiện Kazakhstan là một trong những nhà sản xuất dầu thô lớn trong OPEC+, với sản lượng khoảng 1,6 triệu thùng/ngày (theo số liệu gần nhất). Nếu một phần đáng kể lượng dầu thô này được chế biến trong nước thay vì xuất khẩu, nguồn cung dầu thô toàn cầu có thể giảm nhẹ, trong khi nguồn cung sản phẩm tinh chế (xăng, diesel) tăng lên.

Tuy nhiên, tác động này sẽ diễn ra từ từ, trong vòng 15 năm tới, và phụ thuộc vào tiến độ triển khai các dự án. Trong ngắn hạn, thị trường vẫn đang chú ý nhiều hơn đến các yếu tố như tồn kho dầu thô của Mỹ, quyết định lãi suất của Ngân hàng Trung ương Canada (BoC) và diễn biến của đồng USD.

Diễn biến thị trường và những gì cần theo dõi

Tại thời điểm viết bài, chỉ số DXY ở mức 99.556, giảm nhẹ 0.10%, trong khi giá vàng tăng 0.95% lên 4369.28 USD/ounce. Điều này phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư trước hàng loạt dữ liệu kinh tế quan trọng trong tuần. Đáng chú ý, báo cáo tồn kho dầu thô API sẽ được công bố vào lúc 03:50 sáng nay (giờ Việt Nam) với dự báo giảm 0.8 triệu thùng, sau khi tăng 4.2 triệu thùng kỳ trước. Nếu số liệu này cho thấy tồn kho giảm mạnh hơn dự kiến, giá dầu có thể được hỗ trợ.

Ngoài ra, quyết định lãi suất của BoC vào tối nay (dự báo giữ nguyên ở mức 2.25%) sẽ là tâm điểm chú ý của thị trường CAD. Đồng CAD – vốn nhạy cảm với giá dầu – có thể biến động mạnh nếu BoC đưa ra tín hiệu bất ngờ về chính sách tiền tệ. Các nhà giao dịch cũng cần theo dõi số liệu ADP về việc làm tại Mỹ và đơn đặt hàng nhà máy, vốn có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng về lộ trình lãi suất của Fed.

Với riêng câu chuyện Kazakhstan, giới đầu tư nên theo dõi tiến độ xây dựng nhà máy lọc dầu mới, cũng như các thỏa thuận hợp tác năng lượng giữa nước này với các đối tác lớn như Trung Quốc và châu Âu. Nếu Kazakhstan thực sự trở thành một trung tâm lọc dầu lớn, điều này sẽ không chỉ ảnh hưởng đến thị trường dầu mỏ khu vực mà còn có thể tác động đến dòng vốn đầu tư và địa chính trị năng lượng toàn cầu.