Hormuz tắc nghẽn đẩy giá cước qua Panama và Suez lên đỉnh lịch sử, chi phí vòng hai chưa vào giá dầu

Chi phí vận tải đang trở thành biến số độc lập của thị trường năng lượng

Trong bảy tháng kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát, dòng chảy dầu thô, sản phẩm tinh chế và LNG qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt. Nhưng tác động không dừng ở đó. Nó lan hàng nghìn km về phía tây, nơi hai nút thắt quan trọng nhất của thương mại toàn cầu — kênh đào Panama và kênh đào Suez — đang hứng chịu làn sóng tái định tuyến.

Cơ chế rất rõ: khi tàu không thể hoặc không dám đi qua Hormuz, các lô hàng năng lượng từ Mỹ sang châu Á và từ châu Á sang châu Âu phải tìm đường vòng. Panama trở thành cửa ngõ chính cho dầu thô và LNG Mỹ hướng sang châu Á, trong khi Suez hứng thêm lưu lượng từ Ấn Độ Dương. Nhu cầu slot tăng vọt trong khi nguồn cung slot bị giới hạn bởi cả yếu tố địa chính trị lẫn thời tiết.

Panama: giá đấu thầu tăng gấp 16 lần, thời gian chờ từ 2 ngày lên 17 ngày

Số liệu từ Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama cho thấy mức giá đấu thầu trung bình để có slot qua kênh trong tháng 8 đã vượt 1 triệu USD, tăng gấp 16 lần so với cùng kỳ năm trước. Trước khi xung đột nổ ra hồi tháng 2, giá trung vị chỉ khoảng 55.000 USD. Đến tháng 3–4, con số này đã nhảy lên khoảng 385.000 USD, theo Phó Chủ tịch Tài chính Víctor Vial.

Đỉnh điểm là cuối tháng 8, khi SK Gas của Hàn Quốc được cho là đã trả tới 5,3 triệu USD để giữ một slot cho ngày 1/9 — mức cao nhất từng được ghi nhận, vượt kỷ lục 4,6 triệu USD trước đó cũng do một nhà vận tải Hàn Quốc thiết lập. Đáng chú ý, đây là phí đấu thầu cộng thêm, không thay thế phí vận chuyển thông thường.

Về phía nguồn cung, kênh đào Panama đã bị giới hạn công suất xuống 34 tàu/ngày từ 4/9 và tiếp tục giảm còn 32 tàu/ngày từ 15/9 do lượng mưa suy giảm ở lưu vực kênh dưới tác động của Super El Niño. Đây là cú đúp: nhu cầu tăng do Hormuz, nguồn cung slot giảm do thời tiết. Kết quả là thời gian chờ cho tàu không đặt trước slot đã lên tới 17 ngày, so với chỉ 2 ngày hồi tháng 2, theo dữ liệu Argus Media.

Suez và cước thuê tàu: khi khan hiếm tàu trở thành ràng buộc cứng

Suez cũng ghi nhận doanh thu và số lượt tàu chở dầu qua kênh tăng mạnh, bất chấp các mối đe dọa ở nam Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb. Dòng hàng năng lượng và container dồn về đây vì Hormuz bị tắc, đẩy cước vận tải toàn cầu lên mức cao nhất mọi thời đại.

Điểm đáng chú ý nhất là giá thuê tàu chở dầu theo ngày đã lần đầu tiên vượt 1 triệu USD. Đây không chỉ là chuyện chi phí — nó phản ánh sự khan hiếm thực sự của đội tàu sẵn sàng đi qua Hormuz. Chủ tàu đòi giá cao hơn để bù đắp rủi ro, và khi số lượng tàu dám đi giảm, mỗi chuyến còn lại trở nên đắt đỏ hơn.

Nhận định của hãng môi giới Fearnleys trong báo cáo tuần này đáng để lưu tâm: "Hiện tại, tiếp cận dầu thô vật chất đang quan trọng hơn cước phí, khi các nhà máy lọc dầu đang chạy đua tìm nguồn cung." Nói cách khác, thị trường đang ở trạng thái mà người mua sẵn sàng trả bất kỳ giá nào để có hàng, và chi phí vận tải trở thành biến số thứ yếu so với sự sống còn của nguồn cung.

Tác động vòng hai: lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Đây là phần thị trường ngoại hối cần đặc biệt lưu tâm. Cú sốc vận tải không chỉ đẩy giá dầu lên — nó len lỏi vào mọi tầng của chuỗi cung ứng. Cước vận tải cao hơn làm tăng chi phí nhập khẩu hàng hoá, từ năng lượng đến container tiêu dùng. Với mùa cao điểm container tháng 8–10 trước các kỳ nghỉ lễ, áp lực này càng rõ.

Về mặt lạm phát, chi phí vận tải là loại lạm phát khó đảo ngược bằng chính sách tiền tệ. Nó không phụ thuộc vào lãi suất mà vào địa chính trị và thời tiết. Điều này có nghĩa là ngay cả khi Fed hạ nhiệt, áp lực giá từ logistics vẫn có thể dai dẳng, buộc các ngân hàng trung ương phải giữ lập trường thận trọng hơn dự kiến.

Với các đồng tiền hàng hoá, tác động phân hoá rõ rệt. CAD hưởng lợi gián tiếp khi dầu thô Mỹ được đẩy mạnh xuất khẩu qua Panama sang châu Á, nhưng đồng thời chịu áp lực nếu dòng chảy này làm giảm nhu cầu dầu Canada. AUD đối mặt với chi phí vận tải cao hơn cho xuất khẩu quặng sắt và LNG sang châu Á — lợi thế về khoảng cách địa lý đang bị thu hẹp. NOK, gắn chặt với giá khí đốt châu Âu, có thể hưởng lợi khi TTF Gas chạm 92,95 USD do căng thẳng vùng Vịnh.

Điều cần theo dõi

Trong những phiên tới, ba biến số cần bám sát. Thứ nhất là diễn biến đấu thầu slot tại Panama — nếu giá tiếp tục neo trên 1 triệu USD, áp lực lạm phát vận tải sẽ kéo dài sang quý IV. Thứ hai là lịch phát biểu của Fed với Goolsbee (21/9), Williams và Jefferson (22/9) — bất kỳ tín hiệu nào về việc Fed nhận diện rủi ro lạm phát từ chi phí đẩy sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới DXY đang ở 100,215. Thứ ba là số liệu việc làm ADP và chỉ số hoạt động kinh tế quốc gia của Fed Chicago, để đánh giá sức chịu đựng của nền kinh tế Mỹ trước cú sốc chi phí kép từ năng lượng và logistics.