Macron triệu tập G7 lần nữa: kho dự trữ khí đốt và dầu diesel của châu Âu còn trụ được bao lâu?

Khi kho dự trữ trở thành vũ khí đã dùng gần hết đạn

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã kêu gọi nhóm G7 quay lại bàn đàm phán trong vài tuần tới để bàn về việc xả kho dự trữ khẩn cấp lần tiếp theo. Đây không phải động thái bất ngờ về mặt hình thức, nhưng nó đánh dấu một thực tế khó chịu: châu Âu đang ở thế phải xin thêm thời gian, chứ không phải đang kiểm soát cuộc chơi.

Điểm khác biệt căn bản giữa kho dự trữ châu Âu và kho dầu chiến lược Mỹ (SPR) nằm ở cấu trúc hàng hoá bên trong. Kho châu Âu chứa lượng lớn thành phẩm tinh chế — xăng và đặc biệt là diesel — chứ không chỉ dầu thô. Trong một cuộc khủng hoảng mà nút thắt nằm ở khâu lọc dầu chứ không phải khâu khai thác, đây là lợi thế thực sự duy nhất còn lại của châu Âu.

Nút thắt nằm ở diesel, không phải dầu thô

Giá diesel chuẩn châu Âu đã vượt 200 USD/thùng trong tuần này, và sau khi cộng thuế, chi phí tương đương ở mức bán lẻ đẩy lên trên 300 USD. Đây là con số nói lên nhiều hơn mọi phát biểu chính trị: diesel là nhiên liệu vận hành toàn bộ chuỗi logistics, đội xe tải, tàu biển và máy nông nghiệp. Khi giá diesel tăng theo cấp số, áp lực lạm phát không dừng ở trạm xăng mà ngấm thẳng vào chi phí vận chuyển hàng hoá — tức là vào CPI lõi của toàn khối.

Nguồn cung thành phẩm đang bị siết từ hai phía. Nga gia hạn hạn chế xuất khẩu diesel, trong khi dòng sản phẩm từ Trung Đông vẫn bị hạn chế. Châu Âu không có nhiều lựa chọn thay thế ngắn hạn vì công suất lọc dầu nội khối đã bị thu hẹp qua nhiều năm.

Cú sốc Saudi và bài toán thay thế dầu thô

Saudi Arabia bổ sung thêm một tầng vấn đề khi Aramco thông báo với ít nhất hai nhà máy lọc dầu châu Âu rằng họ sẽ không nhận được dầu thô theo hợp đồng kỳ hạn trong tháng 10, sau vụ tấn công vào đường ống Đông-Tây. Aramco đang cố khôi phục một phần công suất đường ống trong vài ngày, nhưng phục hồi đầy đủ được cho là mất khoảng sáu tuần.

Aramco đã tìm được tuyến khác cho khoảng 60 triệu thùng qua Vịnh Ba Tư và chuyển tải tàu-tàu gần Oman. Nhưng phần lớn số thùng đó đang hướng về các nhà máy lọc dầu châu Á. Châu Âu buộc phải mua dầu thô thay thế từ Biển Bắc và các nguồn khác — với giá cao hơn và thời gian vận chuyển dài hơn.

Biên độ đã cạn, và câu hỏi về "người bơm cuối cùng"

Đây mới là phần đáng lo nhất. Các thành viên IEA đã xả hơn 300 triệu thùng dự trữ khẩn cấp kể từ tháng 3. Tồn kho quan sát được toàn cầu hiện vẫn thấp hơn 507 triệu thùng so với thời điểm chiến sự bắt đầu, sau khi rút ròng trung bình 2,8 triệu thùng/ngày trong sáu tháng qua.

Một đợt xả kho nữa có thể đưa thùng dầu vật chất — và quan trọng hơn là thành phẩm — vào châu Âu nhanh chóng. Nhưng nó không sửa được đường ống của Saudi, không khởi động lại các nhà máy lọc dầu Nga và không mở lại Hormuz. Nói cách khác, xả kho là biện pháp giảm đau, không phải chữa bệnh. Và khi biên độ dự trữ mỏng đi, mỗi đợt xả tiếp theo có sức ép giá nhỏ hơn đợt trước — trong khi rủi ro để lại kho trống cho mùa đông lại lớn hơn.

Về phía tiền tệ, đây là câu chuyện hai mặt. Vàng đang phản ánh trực tiếp rủi ro địa chính trị khi leo lên 4380,77 USD (+0,91%), trong khi DXY đi ngang quanh 100,215 (-0,02%). Với các đồng tiền hàng hoá, cơ chế truyền dẫn không đồng nhất:

• CAD hưởng lợi tương đối từ dầu thô thay thế Biển Bắc và nhu cầu năng lượng Bắc Mỹ, nhưng chịu tác động kép nếu chênh lệch giá dầu WTI-Brent thu hẹp khiến dòng chảy thương mại đổi hướng.
• NOK là đồng tiền nhạy nhất với câu chuyện khí đốt châu Âu — nếu G7 bàn về kho dự trữ khí đốt, Na Uy nổi lên như nhà cung cấp thay thế chiến lược, hỗ trợ NOK.
• AUD ít liên quan trực tiếp tới năng lượng nhưng nhạy với kỳ vọng tăng trưởng Trung Quốc — và 60 triệu thùng chuyển hướng sang châu Á có thể làm dịu áp lực đầu vào cho các nhà máy lọc dầu châu Á, gián tiếp hỗ trợ tâm lý hàng hoá.

Về lạm phát, tác động vòng hai đáng lo hơn con số dầu thô. Giá diesel cao đẩy chi phí vận tải, chi phí nông nghiệp và chi phí sản xuất công nghiệp — những nhóm này lan vào CPI lõi chậm hơn nhưng dai dẳng hơn. Điều đó có nghĩa là ngay cả khi giá dầu thô hạ nhiệt nhờ xả kho, lạm phát châu Âu vẫn có thể neo cao trong vài quý.

Điều cần theo dõi

Trọng tâm trong những tuần tới là tiến độ khôi phục đường ống Đông-Tây của Aramco (mốc sáu tuần là điểm cần bám), quy mô và cấu trúc hàng hoá của bất kỳ đợt xả kho G7 nào — thành phẩm hay dầu thô — và diễn biến giá diesel chuẩn châu Âu quanh mốc 200 USD/thùng. Về lịch dữ liệu, các phát biểu của Fed Goolsbee, Williams và Jefferson trong tuần tới, cùng chỉ số hoạt động kinh tế quốc gia Fed Chicago (dự báo 0,2 so với -0,08 kỳ trước), sẽ định hình lại kỳ vọng lãi suất — yếu tố quyết định sức mạnh đồng USD và qua đó là biên độ của toàn bộ phức hợp hàng hoá.