Đường ống Đông–Tây của Saudi bị vô hiệu hoá: khi đệm dự trữ toàn cầu cạn, rủi ro chuyển từ giá sang khả năng giao hàng

Đệm dự trữ đã mỏng tới mức nào

Cuộc xung đột ở Iran bước sang tháng thứ bảy, và điều đáng lo với thị trường dầu không còn nằm ở việc giá đã tăng bao nhiêu, mà ở chỗ gần như không còn lớp đệm nào để hấp thụ cú sốc tiếp theo.

Theo báo cáo tháng 9 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tồn kho dầu quan sát được toàn cầu giảm thêm 95 triệu thùng trong tháng 8, nâng tổng mức rút ròng từ tháng 2 lên 507 triệu thùng — tương đương 2,8 triệu thùng/ngày. Song song đó, lượng dầu trên biển giảm 65 triệu thùng khi tàu chở dầu ra khỏi Trung Đông liên tục bị tấn công.

Các đệm chiến lược cũng đã bị rút cạn. Các nước phát triển, dẫn đầu là Mỹ, đã xả kho dự trữ chiến lược; riêng SPR của Mỹ hiện ở mức thấp nhất kể từ đầu thập niên 1980. Trung Quốc — nhân tố từng giúp hạ nhiệt giá trong quý II khi cắt nhập khẩu dầu thô khoảng 4–5 triệu thùng/ngày trong tháng 5 và 6 — nay đã bắt đầu mua trở lại, qua đó loại bỏ cơ chế cân bằng phía cầu từng ngăn giá dầu vọt lên mức cao kỷ lục vào mùa xuân.

Cú sốc nguồn cung mới: đường ống Đông–Tây

Điều thị trường không cần lúc này lại vừa xảy ra. Đường ống Đông–Tây của Saudi — tuyến hạ tầng cho phép Riyadh đi vòng qua eo biển Hormuz và xuất phần lớn dầu thô từ cảng Yanbu trên Biển Đỏ — đã ngừng hoạt động, có thể kéo dài nhiều tuần, sau các cuộc tấn công bằng drone vào cuối tuần trước.

Trong nửa năm qua, chính đường ống này giúp Saudi chuyển phần lớn hoạt động xuất dầu từ các cảng phía tây vùng Vịnh sang Yanbu. Việc tuyến ống dừng lại đặt khoảng 4 triệu thùng/ngày dầu thô Saudi xuất từ Yanbu vào vòng nguy hiểm. Riyadh có thể duy trì xuất khẩu trong vài ngày nhờ tồn kho tại Yanbu, nhưng gián đoạn kéo dài sẽ đe doạ trực tiếp dòng chảy Biển Đỏ — vốn đã nằm trong tầm ngắm của lực lượng Houthi ở Yemen, nhóm đã tấn công một số tàu chở dầu trong tháng 7.

Theo Helima Croft, Giám đốc Chiến lược Hàng hoá Toàn cầu kiêm Nghiên cứu MENA tại RBC Capital Markets, ngay cả trước cuộc tấn công vào đường ống Đông–Tây, xuất khẩu dầu Saudi từ Biển Đỏ đã giảm xuống dưới 2 triệu thùng/ngày vì các mối đe doạ từ Houthi. Bà ước tính khoảng 9 triệu thùng/ngày nguồn cung Trung Đông hiện đang nằm ngoài thị trường.

Thị trường đã phần nào tìm được tuyến vòng và nguồn thay thế: xuất khẩu qua Hormuz được ước tính đã hồi phục hơn một nửa so với trước chiến tranh, nhờ các chuyến vận chuyển không khai báo và hoạt động hộ tống của quân đội Mỹ. Nhưng càng kéo dài, các đệm càng mỏng đi.

Từ giá dầu sang rủi ro giao hàng

Đây là điểm chuyển dịch quan trọng về mặt cơ chế. Khi còn tồn kho đệm, một cú sốc nguồn cung chủ yếu biểu hiện qua giá. Khi đệm cạn, cú sốc biểu hiện qua khối lượng hàng thực giao được — và thị trường bắt đầu định giá rủi ro gián đoạn vật chất chứ không chỉ rủi ro giá.

Phát biểu tại một hội nghị năng lượng ở Austin, CEO Chevron Mike Wirth nói các đệm thị trường đã bị "dùng hết" và giá dầu có thể tăng thêm trong những tháng tới. Ông nhận định khó hình dung một kịch bản giá hạ nhiệt nhanh, và rủi ro vẫn nghiêng về phía tăng. Thời điểm ông nói cũng trùng với lần đầu tiên giá dầu diesel bình quân tại Mỹ chạm 6 USD/gallon.

Về phía người mua, các khách hàng châu Á của Saudi đang phải liên tục cập nhật tình hình. Chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và cước tàu tăng vọt đang cộng thêm vào chi phí giao hàng, trong khi giá dầu hiện ở mức cao nhất kể từ tháng 5.

Vòng hai lên lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Với dầu diesel ở mức 6 USD/gallon, cú sốc không còn nằm trong nhóm năng lượng thuần tuý. Diesel là đầu vào trực tiếp của vận tải hàng hoá, nông nghiệp và khai khoáng — ba lĩnh vực thấm vào gần như mọi rổ CPI. Đây là kênh mà một cú sốc nguồn cung dầu chuyển thành lạm phát lõi, và là lý do các ngân hàng trung ương buộc phải quay lại trạng thái cảnh giác.

Trên thị trường tiền tệ, chỉ số DXY lúc 08:11 giờ Việt Nam đứng ở 99,705 (+0,09%), trong khi vàng ở 4.282,04 USD/oz (-0,25%). Điều đáng chú ý là vàng không hưởng lợi rõ rệt từ căng thẳng địa chính trị — dấu hiệu cho thấy dòng tiền đang nghiêng về phía đồng USD và rủi ro lạm phát hơn là phòng hộ an toàn thuần tuý.

Với CAD, AUD và NOK, tác động hai chiều rõ hơn nhiều so với cách nhìn đơn giản "giá dầu tăng thì tiền hàng hoá tăng".

Với CAD, giá dầu cao hỗ trợ trực tiếp qua kênh xuất khẩu năng lượng, nhưng đồng thời bào mòn sức mua của hộ gia đình Canada và làm phức tạp bài toán lạm phát của BoC. Số liệu nhà khởi công của Canada dự kiến 240 nghìn đơn vị so với 229,1 nghìn kỳ trước sẽ cho thấy liệu kênh lãi suất có đang siết hoạt động xây dựng hay không.

Với AUD, cú sốc năng lượng mang tính hai mặt: Australia là nước xuất khẩu LNG và than, nhưng cũng là nền kinh tế nhập khẩu nhiên liệu tinh chế. Chi phí diesel tăng làm xấu đi cán cân thương mại ở tầng vận tải nội địa.

Với NOK, đây là đồng tiền hưởng lợi cấu trúc rõ nhất từ giá dầu cao, nhưng mức độ truyền dẫn phụ thuộc vào việc Na Uy có tăng được khối lượng xuất khẩu hay không, chứ không chỉ giá.

Điểm chung: khi rủi ro chuyển từ giá sang khối lượng giao hàng, biến động của các đồng tiền hàng hoá trở nên nhạy hơn với tin tức về hạ tầng và tuyến vận tải, và kém nhạy hơn với biến động giá dầu hàng ngày.

Điều cần theo dõi

Ba điểm dữ liệu đáng chú ý trong phiên hôm nay: tồn kho dầu thô API với dự báo giảm 1,8 triệu thùng (kỳ trước -0,3 triệu), doanh số bán lẻ Mỹ dự báo +0,8% so với -0,6% kỳ trước, và giá xuất khẩu Mỹ dự báo +0,5% so với -1,3% kỳ trước. Hai chỉ số sau là thước đo sớm cho thấy áp lực giá đang lan từ năng lượng sang hàng hoá nói chung hay chưa.

Về phía nguồn cung, câu hỏi quyết định là đường ống Đông–Tây mất bao lâu để khôi phục, và liệu dòng chảy Biển Đỏ từ Yanbu có bị gián đoạn thực sự hay chỉ bị đe doạ. Nếu tồn kho tại Yanbu chỉ đủ vài ngày, thị trường sẽ sớm buộc phải định giá lại khối lượng giao hàng chứ không chỉ giá. Cần theo dõi thêm diễn biến xuất khẩu qua Hormuz, chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh, và tốc độ mua lại của Trung Quốc — ba biến số quyết định liệu cú sốc này có lan thành một đợt tăng giá thứ hai hay không.