Dầu và hóa chất: Khi biến động giá dầu chi phối cổ phiếu ngành sơn và nhựa

Gián đoạn Hormuz và sự lan tỏa bất thường đến cổ phiếu hóa chất

Cuộc xung đột quanh Iran đã biến eo biển Hormuz thành điểm nghẽn địa chính trị lớn nhất đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Theo số liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), dòng chảy dầu qua Hormuz trong quý II/2026 chỉ còn trung bình 4,9 triệu thùng/ngày, giảm mạnh so với mức 21,6 triệu thùng/ngày của quý IV/2025. Brent đã chạm 105 USD/thùng vào ngày 23/7 khi các vụ tấn công tàu chở dầu tái diễn.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở giá dầu, mà còn ở mức độ lan tỏa của biến động này đến các ngành công nghiệp chế biến. Một phân tích mới của Bank of America cho thấy, kể từ khi xung đột leo thang, giá dầu giải thích khoảng 35% biến động giá cổ phiếu hàng ngày của các công ty hóa chất lớn như LyondellBasell, Dow và CF Industries, so với chỉ 12% trước đó. Riêng LyondellBasell, con số này lên tới 40%. Điều này phản ánh mối liên hệ chặt chẽ giữa chi phí nguyên liệu và định giá cổ phiếu, vượt xa mức tương quan thông thường.

Cơ chế tác động: Chi phí nguyên liệu và lợi thế cạnh tranh

Sự phụ thuộc vào dầu mỏ của ngành hóa chất không đồng đều giữa các khu vực. Các nhà sản xuất Mỹ có lợi thế nhờ sử dụng khí tự nhiên hóa lỏng (NGL) giá rẻ, trong khi nhiều đối thủ nước ngoài phụ thuộc nhiều hơn vào đầu vào từ dầu mỏ. Khi giá dầu tăng, đường cong chi phí toàn cầu dịch chuyển theo hướng có lợi cho doanh nghiệp Mỹ. Đây là lý do BofA ghi nhận hệ số tương quan giữa cổ phiếu LyondellBasell và giá dầu tăng từ 0,38 lên 0,63, còn Dow từ 0,32 lên 0,58.

Ngược lại, các công ty sơn như Sherwin-Williams lại chịu tác động tiêu cực rõ rệt. Trước khủng hoảng, giá dầu chỉ giải thích dưới 1% biến động cổ phiếu SHW, nhưng sau đó con số này nhảy vọt lên khoảng 39% và mang dấu âm. Nguyên nhân: các nhà sản xuất sơn phải mua dung môi, nhựa và các thành phần gốc dầu, trong khi việc tăng giá bán thường chậm hơn so với tốc độ tăng chi phí, khiến biên lợi nhuận bị bóp nghẹt trong ngắn hạn. Xu hướng này cũng xuất hiện ở PPG, RPM, Axalta và Ecolab.

Vai trò của Trung Quốc và Mỹ trong việc giảm cú sốc nguồn cung

Cú sốc nguồn cung từ Hormuz đã không gây ra khủng hoảng nhựa toàn cầu như lo ngại, nhờ vào kho dự trữ và sự điều tiết từ các nước lớn. Theo BofA, tồn kho polyethylene của Trung Quốc giảm khoảng 26% so với mức thông thường đầu tháng 8, khi nước này sử dụng nguyên liệu dự trữ để duy trì sản xuất. Nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc trong quý II chỉ đạt 8,1 triệu thùng/ngày, giảm 32% so với quý trước, và trong tháng 5-6 đã xuống dưới 8 triệu thùng/ngày – lần đầu tiên kể từ 2016.

Trong khi đó, Mỹ đã nhanh chóng lấp đầy khoảng trống. Xuất khẩu dầu thô và sản phẩm dầu của Mỹ đạt kỷ lục 13,6 triệu thùng/ngày trong tháng 4, tăng 15% so với đỉnh trước đó chỉ một tháng. Tương tự, các đơn đặt hàng xuất khẩu nhựa của Mỹ tăng vọt, với lượng đặt chỗ hàng ngày lên tới 6.191 vào ngày 16/3, so với mức 3.500-4.500 trước đó. Điều này cho thấy các nhà sản xuất Mỹ đang hưởng lợi kép từ giá dầu cao và nhu cầu chuyển dịch.

Cơ hội đầu tư và rủi ro còn đó

BofA cho rằng áp lực lạm phát nguyên liệu hiện tại không nhất thiết là hệ thống. Các công ty sơn đã có thể chuyển 90% chi phí tăng thêm vào giá bán trong vòng ba tháng. Mô hình nguyên liệu mới của ngân hàng này dự báo lạm phát khoảng 6% trong nửa cuối năm, thấp hơn mức 7,6% trước đó. Nếu xu hướng này tiếp tục và các mức tăng giá đã thực hiện được giữ vững, biên lợi nhuận có thể cải thiện sớm hơn dự kiến.

BofA ưa thích bốn cổ phiếu trong đợt bán tháo do dầu: Axalta (giá mục tiêu 42 USD so với 36,11 USD), Ecolab (342 USD so với 275,84 USD), PPG (137 USD so với 113,44 USD) và RPM (130 USD so với 112,23 USD). Tuy nhiên, rủi ro vẫn rất lớn. Hormuz không dễ thay thế: các đường ống của Saudi Arabia và UAE chỉ có thể vận chuyển khoảng 4,7 triệu thùng/ngày, tương đương 1/10 lưu lượng trung bình qua eo biển. Reuters cũng đưa tin dòng chảy dầu thực tế hiện chỉ khoảng 8 triệu thùng/ngày, so với hơn 20 triệu trước xung đột.

Điều cần theo dõi tiếp

Nhà giao dịch nên chú ý đến diễn biến địa chính trị tại Hormuz, đặc biệt là các cuộc tấn công vào tàu chở dầu, vì đây là yếu tố quyết định giá dầu và mức độ biến động. Bên cạnh đó, các báo cáo tồn kho polyethylene của Trung Quốc và số liệu xuất khẩu nhựa của Mỹ sẽ cho biết liệu cú sốc nguồn cung có tiếp tục được kiềm chế hay không. Cuối cùng, khả năng các công ty sơn và hóa chất duy trì được giá bán trong bối cảnh chi phí nguyên liệu hạ nhiệt sẽ là chìa khóa để đánh giá liệu cổ phiếu của họ có đang phản ứng thái quá với biến động dầu mỏ hay không.