Các cuộc tấn công nhà máy lọc dầu thắt chặt nguồn cung diesel, đẩy giá tăng vọt và dấy lên lo ngại lạm phát

Diesel khan hiếm, giá tăng vọt

Thị trường năng lượng đang chứng kiến một cú sốc nguồn cung diesel nghiêm trọng khi các cuộc tấn công liên tiếp vào nhà máy lọc dầu ở Nga và Saudi Arabia làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Giá diesel kỳ hạn tại Mỹ đã tăng 7,4% lên 4,19 USD/gallon ngay đầu tuần, mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 7. Giá bán lẻ diesel trung bình tại Mỹ đã lên tới 5,32 USD/gallon, tăng từ 4,88 USD một tháng trước và 3,71 USD một năm trước. Đây là mức cao nhất theo mùa trong 30 năm, cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình trạng thiếu hụt.

Không chỉ riêng Mỹ, châu Âu cũng đang hứng chịu áp lực tương tự khi biên lợi nhuận lọc dầu tăng vọt 10% chỉ trong một ngày, từ một mức vốn đã rất cao. Nguyên nhân sâu xa nằm ở sự mất cân bằng cung cầu: các nhà máy lọc dầu trên toàn thế giới đang chạy hết công suất nhưng vẫn không đủ bù đắp cho nguồn cung thiếu hụt từ Nga và Trung Đông. Như chuyên gia phân tích của Kpler, Sumit Ritolia, nhận định: "Mỗi thùng sản phẩm lọc dầu trở nên có giá trị hơn nhiều so với mỗi thùng dầu thô". Biên lợi nhuận lọc dầu (crack spread 3-2-1) đã vượt 70 USD/thùng, so với mức dưới 20 USD thông thường.

Tác động vòng hai lên lạm phát

Diesel được mệnh danh là "ngựa thồ" của nền kinh tế, được sử dụng trong vận tải hàng hóa, nông nghiệp và sưởi ấm. Khi giá diesel tăng cao kéo dài, chi phí sẽ được chuyển sang người tiêu dùng thông qua giá thành sản phẩm, tạo ra áp lực lạm phát lan tỏa. Điều này đặc biệt đáng lo ngại khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đang theo dõi sát sao các chỉ số giá để điều hành chính sách tiền tệ. Chỉ số PPI sắp công bố (dự kiến 0,2% so với tháng trước) sẽ là tín hiệu quan trọng, nhưng nếu giá năng lượng tiếp tục leo thang, lạm phát có thể khó hạ nhiệt như kỳ vọng.

Các ngân hàng trung ương lớn, đặc biệt là Fed, sẽ phải cân nhắc lại lộ trình cắt giảm lãi suất nếu lạm phát dai dẳng. Điều này có thể củng cố đồng USD, gây áp lực lên giá vàng và các đồng tiền hàng hóa. Tuy nhiên, với các nước xuất khẩu năng lượng như Canada, Australia và Na Uy, giá dầu và khí đốt cao lại là yếu tố hỗ trợ tích cực cho đồng tiền của họ, bởi điều kiện thương mại được cải thiện.

Đồng tiền hàng hóa: CAD, AUD, NOK hưởng lợi

Đồng CAD thường có tương quan thuận với giá dầu thô WTI. Khi giá dầu tăng do căng thẳng địa chính trị, CAD có xu hướng mạnh lên nhờ nguồn thu xuất khẩu năng lượng lớn của Canada. Tương tự, NOK của Na Uy - một nhà xuất khẩu dầu khí lớn ở châu Âu - cũng được hưởng lợi từ giá năng lượng cao. AUD ít nhạy cảm hơn với dầu nhưng lại phụ thuộc vào giá khí đốt và than, vốn cũng đang biến động mạnh.

Ngược lại, các nước nhập khẩu năng lượng như Nhật Bản, Ấn Độ và nhiều nền kinh tế châu Âu sẽ chịu thiệt hại do hóa đơn nhập khẩu tăng cao, gây áp lực lên cán cân thương mại và đồng nội tệ. Điều này giải thích vì sao USD/JPY có thể tiếp tục xu hướng tăng nếu chênh lệch lãi suất và giá năng lượng cùng hỗ trợ.

Triển vọng: nguồn cung vẫn thắt chặt đến cuối năm

Các nhà phân tích dự báo biên lợi nhuận lọc dầu sẽ duy trì ở mức cao bất thường cho đến hết năm 2026. Ngay cả khi xung đột Trung Đông hạ nhiệt, nguồn cung vẫn khó tái cân bằng nhanh chóng. Lệnh cấm xuất khẩu diesel của Nga dự kiến chỉ được dỡ bỏ vào năm 2027. Trong khi đó, Mỹ - nước xuất khẩu nhiên liệu lớn nhất thế giới - lại đang có tồn kho diesel ở mức thấp nhất theo mùa trong 30 năm, hạn chế khả năng bù đắp cho các khu vực thiếu hụt.

Một điểm sáng hiếm hoi là Trung Quốc đã nới lỏng hạn ngạch xuất khẩu nhiên liệu trong tháng 8, cho phép các nhà máy lọc dầu tăng xuất khẩu thêm một phần. Tuy nhiên, lượng này không đủ để giải quyết cơn khát diesel toàn cầu. Các nhà máy lọc dầu bước vào mùa bảo trì, khiến sản lượng tạm thời sụt giảm, càng đẩy giá lên cao.

Điều cần theo dõi tiếp

Người giao dịch nên chú ý đến các yếu tố sau: diễn biến địa chính trị tại Nga và Trung Đông, số liệu tồn kho nhiên liệu của Mỹ (báo cáo EIA hàng tuần), và các chỉ số lạm phát như PPI sắp công bố. Ngoài ra, bài phát biểu của Fed Hammack vào tối nay sẽ là manh mối quan trọng về quan điểm của Fed trước áp lực lạm phát từ năng lượng. Sự kết hợp giữa giá dầu tăng và lạm phát dai dẳng có thể khiến Fed duy trì lãi suất cao lâu hơn, tạo ra biến động lớn trên thị trường ngoại hối và hàng hóa.