Áp lực trừng phạt Mỹ lên Iran bắt đầu phát huy tác dụng

Sức ép kinh tế từ Mỹ đang bóp nghẹt Iran

Chiến dịch gây sức ép kinh tế của Mỹ nhằm vào Iran đang bắt đầu phát huy tác dụng rõ rệt. Theo ba nguồn tin cấp cao Iran, việc phong tỏa xuất khẩu dầu mỏ và ngăn chặn các kênh trốn tránh trừng phạt đã khiến Tehran rơi vào thế vô cùng khó khăn. Khác với nhiều thập kỷ trước, khi Iran có thể lách qua các lệnh trừng phạt, hiện tại các kênh tài chính quốc tế mà nước này từng sử dụng gần như bị cắt đứt hoàn toàn, gây ra mối đe dọa trực tiếp đến nền kinh tế vốn đã suy yếu.

Các biện pháp trừng phạt thứ cấp mới của Mỹ nhắm vào các quốc gia giao dịch với Iran, đặc biệt là trong việc thanh toán bằng đồng USD, đã khiến các mạng lưới trung gian, tàu chở dầu không đăng ký và các công ty bình phong trở nên quá đắt đỏ để sử dụng. Kết quả là xuất khẩu dầu thô của Iran đã giảm mạnh từ khoảng 1,7 triệu thùng/ngày cùng kỳ năm ngoái xuống còn khoảng 260.000 thùng/ngày trong tháng này, theo dữ liệu từ Kpler. Dù Tehran tuyên bố còn hàng chục triệu thùng dầu lưu kho, nhưng các trung gian đang rút lui hoặc đòi phí cao hơn, khiến việc bán dầu gần như bế tắc.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Sức ép lên Iran không chỉ dừng lại ở biên giới nước này mà còn lan tỏa ra thị trường toàn cầu qua nhiều kênh. Thứ nhất, căng thẳng leo thang quân sự dọc bờ biển Vịnh Arab và các cuộc tấn công vào căn cứ Mỹ có thể đe dọa eo biển Hormuz – nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thế giới. Dù hiện tại dòng chảy năng lượng vẫn được duy trì, bất kỳ gián đoạn nào cũng sẽ đẩy giá dầu tăng vọt, ảnh hưởng đến lạm phát toàn cầu và chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương.

Thứ hai, đồng rial mất giá và lạm phát leo thang ở Iran có thể kích hoạt làn sóng di cư và bất ổn xã hội, tạo thêm áp lực địa chính trị lên khu vực Trung Đông. Điều này thường khiến dòng vốn tìm đến nơi trú ẩn an toàn như vàng và đồng USD. Trong phiên giao dịch gần nhất, chỉ số DXY giảm 0,58% xuống 98.997, trong khi vàng tăng 1,99% lên 4473.79 USD/ounce, phản ánh tâm lý thận trọng của nhà đầu tư trước rủi ro địa chính trị.

Đồng tiền và tài sản chịu tác động

Đồng rial Iran là đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất, mất giá từ khoảng 1 triệu rial/USD một năm trước xuống hơn 2,2 triệu rial/USD hiện nay. Lạm phát 12 tháng theo số liệu chính thức đạt 69,9%, trong khi giá lương thực tăng gần gấp đôi. Thu nhập bình quân khoảng 125 USD/tháng không đủ trang trải chi phí sinh hoạt cơ bản 450 USD/tháng, đẩy người dân vào cảnh nghèo đói và bất mãn.

Trên thị trường quốc tế, đồng USD và vàng vẫn là những tài sản được hưởng lợi từ căng thẳng. Tuy nhiên, đồng USD đang chịu áp lực giảm do kỳ vọng Fed nới lỏng chính sách tiền tệ, với bài phát biểu của Fed Hammack và bảng lương phi nông nghiệp sắp công bố. Trong khi đó, vàng tiếp tục được hỗ trợ bởi nhu cầu trú ẩn an toàn và xu hướng mua vào của các ngân hàng trung ương. Các đồng tiền nhạy cảm với rủi ro như USD/JPY giảm 1,85% xuống 155.756, cho thấy dòng vốn đang chảy vào yen Nhật – một nơi trú ẩn truyền thống.

Mức độ định giá và triển vọng

Thị trường dường như đã định giá một phần rủi ro địa chính trị, nhưng vẫn còn nhiều biến số. Việc Iran chỉ còn đủ xăng dầu cho hai tháng tới có thể buộc Tehran phải nhượng bộ hoặc leo thang quân sự để phá vỡ thế bế tắc. Nếu Iran chọn leo thang, giá dầu có thể tăng mạnh, kéo theo lạm phát toàn cầu và buộc các ngân hàng trung ương phải thắt chặt hơn. Ngược lại, nếu Iran buộc phải đàm phán, căng thẳng sẽ hạ nhiệt, hỗ trợ cho các tài sản rủi ro.

Hiện tại, thị trường đang theo dõi sát sao các dữ liệu kinh tế Mỹ như bảng lương phi nông nghiệp và tỷ lệ thất nghiệp, cũng như phát biểu của Fed để đánh giá hướng đi của đồng USD. Nhà giao dịch cần chú ý đến diễn biến tại eo biển Hormuz và các phản ứng quân sự từ cả hai phía, vì bất kỳ leo thang nào cũng có thể tạo ra biến động lớn trên thị trường dầu và vàng.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Trong ngắn hạn, giới đầu tư nên theo dõi chặt chẽ các tín hiệu từ Iran về khả năng đàm phán, cũng như phản ứng của Mỹ trước những lời đe dọa trả đũa quân sự. Ngoài ra, các số liệu kinh tế Mỹ công bố trong ngày sẽ cung cấp manh mối về sức khỏe nền kinh tế lớn nhất thế giới, từ đó ảnh hưởng đến quyết định của Fed và giá trị đồng USD. Bất kỳ thông tin mới nào về tình hình nhân đạo tại Iran cũng có thể tác động đến dư luận và chính sách của các nước phương Tây.