CIPS và cuộc chơi song song: Trung Quốc không rời USD nhưng đang xây 'lá chắn' thanh toán

Sức ép trừng phạt và lựa chọn của Trung Quốc

Phát biểu của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent về việc cắt đứt các ngân hàng hỗ trợ Iran khỏi hệ thống tài chính Mỹ đã đặt Trung Quốc vào thế khó. Bắc Kinh phản đối các lệnh trừng phạt đơn phương, nhưng các ngân hàng lớn của nước này vẫn cần tiếp cận đồng USD để duy trì hoạt động thương mại. Trong bối cảnh đó, CIPS (Hệ thống thanh toán xuyên biên giới liên ngân hàng) nổi lên như một công cụ phòng vệ chiến lược.

CIPS được Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc khởi xướng từ năm 2012, cùng thời điểm Mỹ trừng phạt Ngân hàng Kunlun vì liên quan đến Iran. Đến nay, hệ thống này đã có 210 tổ chức tham gia trực tiếp, chủ yếu là các chi nhánh ngân hàng quốc doanh Trung Quốc. Khối lượng giao dịch qua CIPS tăng rõ rệt từ sau chiến sự Nga-Ukraine năm 2022 và tiếp tục mở rộng trong năm nay.

Tuy nhiên, giới phân tích nhấn mạnh Trung Quốc không có ý định rời bỏ hệ thống USD. Peter Alexander, giám đốc công ty tư vấn Z-Ben tại Thượng Hải, nhận định CIPS là "công cụ phòng vệ địa chính trị", không phải sự thay thế triệt để. Điều này phản ánh chiến lược song song: vừa duy trì quan hệ với USD, vừa xây dựng năng lực thanh toán độc lập.

Vị thế USD và đồng Nhân dân tệ trong thanh toán toàn cầu

Theo dữ liệu từ Swift, USD vẫn chiếm hơn 50% giao dịch thanh toán toàn cầu trong tháng 7, trong khi Nhân dân tệ đứng thứ năm với 3,1%, giảm từ mức trên 4% đầu năm 2025. Trong lĩnh vực tài trợ thương mại, USD chiếm gần 80%, còn Nhân dân tệ đứng thứ hai với 8,4%.

Điều này cho thấy sự thống trị của USD chưa bị đe dọa nghiêm trọng, nhưng xu hướng đa dạng hóa đang diễn ra. Việc Argentina và Australia gia hạn hợp đồng hoán đổi tiền tệ song phương với Trung Quốc trong tháng này là minh chứng cho nỗ lực mở rộng sử dụng Nhân dân tệ trong giao dịch quốc tế.

Tác động đến tỷ giá USD/VND và chính sách điều hành

Đối với thị trường Việt Nam, diễn biến này có ý nghĩa quan trọng. Việc Trung Quốc không rời bỏ hệ thống USD giúp giảm áp lực biến động lớn lên tỷ giá USD/VND. Tuy nhiên, căng thẳng Mỹ-Trung có thể tạo ra những cú sốc ngắn hạn. Chỉ số DXY hiện ở mức 98.952, tăng nhẹ 1,5% kể từ khi chiến sự Iran bắt đầu, trong khi đồng Nhân dân tệ tăng gần 2% so với USD và hơn 3% so với EUR.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang theo dõi sát diễn biến này để có chính sách điều hành phù hợp. Với tỷ giá trung tâm và biên độ dao động, NHNN có thể can thiệp để ổn định thị trường nếu có biến động mạnh. Nhà giao dịch cần lưu ý rằng, mặc dù CIPS không trực tiếp ảnh hưởng đến tỷ giá USD/VND, nhưng nó phản ánh xu hướng đa dạng hóa dự trữ và thanh toán toàn cầu, có thể tác động gián tiếp qua dòng vốn và thương mại.

Những gì cần theo dõi tiếp

Trọng tâm tiếp theo là cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến vào cuối tháng sau. Nếu căng thẳng leo thang, khả năng Mỹ áp đặt trừng phạt lên ngân hàng Trung Quốc có thể gây áp lực lên đồng Nhân dân tệ, từ đó lan tỏa sang các đồng tiền châu Á, trong đó có VND. Ngược lại, nếu hai bên đạt được thỏa thuận, tâm lý thị trường sẽ tích cực hơn.

Bên cạnh đó, các số liệu kinh tế Mỹ như chỉ số giá nhà S&P/Case-Shiller và doanh số nhà mới công bố tối nay có thể ảnh hưởng đến kỳ vọng lãi suất của Fed, qua đó tác động đến DXY và tỷ giá USD/VND. Nhà giao dịch nên theo dõi các bài phát biểu của quan chức Fed, đặc biệt là Barkin, để đánh giá định hướng chính sách tiền tệ.