Lợi suất JGB kỳ hạn 10 năm tiến sát 3%: Hồi chuông cảnh tỉnh tài khóa hay dấu hiệu bình thường hóa?

Lợi suất JGB 10 năm leo lên mức cao nhất 30 năm

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) kỳ hạn 10 năm đã tăng phiên thứ bảy liên tiếp, chạm 2,945% – mức cao nhất kể từ tháng 9/1996, chỉ còn cách ngưỡng tâm lý 3% một bước ngắn. Không chỉ dài hạn, toàn bộ đường cong lợi suất đều tăng vọt: lợi suất 5 năm thiết lập kỷ lục mới, trong khi lợi suất 2 năm đạt đỉnh 31 năm. Đà tăng này diễn ra trong bối cảnh thị trường đặt cược mạnh vào việc BoJ sẽ nâng lãi suất ngay trong tháng tới, giữa lúc lạm phát toàn cầu dâng cao do cuộc khủng hoảng Trung Đông và đồng yen suy yếu gần mức thấp nhất 4 thập kỷ.

Sự thay đổi này đánh dấu bước ngoặt lớn so với hơn một thập kỷ BoJ duy trì lãi suất cực thấp thông qua chương trình mua trái phiếu khổng lồ. Việc lợi suất 10 năm tăng hơn gấp ba chỉ trong hai năm không còn là biến động nhỏ, mà phản ánh sự thay đổi căn bản trong kỳ vọng của nhà đầu tư về đường lối chính sách tiền tệ và vị thế tài khóa của Nhật Bản.

Nguyên nhân: Lạm phát, tài khóa và kỳ vọng BoJ

Áp lực lạm phát từ giá dầu và xung đột Trung Đông đang lan rộng, buộc các ngân hàng trung ương lớn phải tính đến thắt chặt chính sách. Với Nhật Bản, lạm phát trong nước tăng cùng tiền lương đã tạo nền tảng cho việc BoJ bình thường hóa chính sách. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng hơn là lo ngại về tài khóa: Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi theo đuổi chiến lược tăng trưởng dựa trên đầu tư vào các ngành công nghiệp chiến lược, kèm theo kế hoạch cắt giảm thuế. Điều này làm dấy lên nghi ngờ về khả năng kiểm soát gánh nặng nợ công vốn đã vượt 200% GDP.

Shoki Omori, chiến lược gia trưởng tại Deutsche Bank, nhận định đợt tăng lợi suất hiện nay phản ánh cả lạm phát tăng lẫn lo ngại về phát hành trái phiếu và chi tiêu chính phủ. Ông gọi đây là "sự bình thường hóa có gắn nhãn cảnh báo", khi phần bù rủi ro tài khóa được nhúng vào lợi suất như một cơ chế kỷ luật thị trường đối với chi tiêu công trong tương lai.

Tác động đến đồng yen và thị trường trái phiếu toàn cầu

Đồng yen đang chịu sức ép kép: lợi suất JGB tăng có thể thu hẹp chênh lệch lãi suất với Mỹ, qua đó hỗ trợ yen, nhưng nếu thị trường coi đây là "đợt tăng xấu" – phản ánh lo ngại lạm phát và tài khóa – thì áp lực bán yen có thể gia tăng. Tsuyoshi Ueno, chuyên gia kinh tế tại Viện Nghiên cứu NLI, cảnh báo việc vượt mốc 3% có thể kích hoạt làn sóng bán yen mạnh hơn nếu nhà đầu tư chuyển sự chú ý sang các vấn đề cơ bản.

Điều này cũng đặt ra câu hỏi toàn cầu: Nếu lợi suất JGB hấp dẫn hơn, dòng vốn Nhật Bản từng là trụ cột cho thị trường trái phiếu Mỹ và châu Âu có thể bị rút về nước, gây áp lực lên lợi suất toàn cầu. Trong bối cảnh lợi suất trái phiếu Mỹ, Đức và Pháp đều đã nhảy vọt lên mức cao nhiều năm do lo ngại lạm phát, sự dịch chuyển này có thể làm gia tăng biến động trên thị trường tài chính quốc tế.

Kịch bản nào cho lợi suất JGB?

Các nhà phân tích chia làm hai phe: Một bên cho rằng 3% chỉ là "bậc thang" để lợi suất tiếp tục đi lên, khi nhu cầu nhà đầu tư yếu – phiên đấu thầu JGB 10 năm gần nhất có nhu cầu thấp nhất trong một năm. Bên còn lại, như Takuji Okubo từ Japan Macro Advisor, cho rằng lãi suất thực tế của Nhật Bản vẫn rất thấp (khoảng 1,07%, có thể lên 1,32% nếu BoJ nâng lãi suất lên 1,5% trong năm tài khóa 2027), nên chính phủ còn dư địa thời gian để xử lý tài khóa. Ông nhấn mạnh nhiều nước khác còn trong tình trạng tồi tệ hơn.

Dù theo kịch bản nào, thị trường sẽ theo dõi sát liệu lợi suất tiếp tục leo thang và kéo yen lên qua chênh lệch lãi suất, hay làm sâu sắc thêm lo ngại về triển vọng tài khóa. Với việc BoJ được kỳ vọng hành động trong cuộc họp tháng 9, cuộc chiến tại ngưỡng 3% sẽ là tâm điểm quyết định xu hướng tiếp theo của đồng yen và thị trường trái phiếu toàn cầu.