Dầu Iran đẩy lợi suất dài hạn lên đỉnh 2023: chuỗi nhân quả Brent → lạm phát → term premium

Cú sốc dầu đang viết lại đường cong lợi suất

Thị trường đang đổ lỗi cho nhiều thứ về đà tăng của lợi suất dài hạn: thâm hụt ngân sách, kế hoạch phát hành trái phiếu, kỳ vọng Fed. Nhưng biến số thực sự nằm ở một chỗ khác: giá dầu. Brent đã đóng cửa trên 100 USD/thùng lần đầu kể từ tháng 7, trong khi lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt 4,8% — mức cao nhất kể từ 2023. Hai đường này gần như chạy song song, và mẫu số chung là cuộc xung đột Mỹ-Iran.

Điểm đáng chú ý là cú sốc này không chỉ nằm trên giấy. S&P Global ghi nhận Dated Brent — giá dầu giao ngay vật chất — đã nhảy lên 114,26 USD ngày 9/9, phản ánh việc người mua đang giành giật các lô hàng thay thế. Đây là tín hiệu thắt chặt của thị trường vật chất, không phải đầu cơ trên hợp đồng tương lai.

Cơ chế truyền dẫn: từ eo biển Hormuz đến term premium

Chuỗi nhân quả khá rõ ràng. Leo thang Mỹ-Iran làm tăng rủi ro gián đoạn kéo dài qua eo biển Hormuz — tuyến đường vận chuyển khoảng một phần năm nguồn cung dầu khí toàn cầu. Khi rủi ro nguồn cung tăng, giá dầu thô tăng, kéo theo xăng, diesel, chi phí vận tải và chi phí sản xuất. Nếu cú sốc kéo dài, nhà đầu tư bắt đầu định giá lại kịch bản lạm phát cao hơn trong thời gian dài hơn.

Với trái phiếu kỳ hạn dài, đây là vấn đề sống còn. Lạm phát kỳ vọng xấu đi buộc nhà đầu tư đòi lợi suất cao hơn để bù đắp sức mua bị bào mòn và bất định quanh lộ trình lãi suất tương lai. Kết quả là term premium — phần bù rủi ro cho việc nắm giữ kỳ hạn dài — nới rộng, đẩy lợi suất 10 năm lên bất kể Fed có phản ứng hay không.

Điểm tinh tế nằm ở chỗ: kể cả khi Fed cuối cùng nhìn xuyên qua cú sốc năng lượng và coi đó là tạm thời, thị trường vẫn phải định giá xác suất cú sốc trở nên dai dẳng. Chính xác suất đó là thứ đẩy lợi suất dài hạn lên, chứ không phải bản thân quyết định lãi suất của Fed.

Chương trình mua lại trái phiếu không 'cứu' được đường cong

Bộ Tài chính Mỹ công bố kế hoạch mua lại tối đa 6 tỷ USD trái phiếu kỳ hạn dài, với mục tiêu cải thiện thanh khoản và hỗ trợ đầu dài của đường cong. Nhưng lợi suất 10 năm vẫn tiếp tục tăng sau thông báo. Một phần vì kỳ vọng thị trường đã đặt ở mức 10-12 tỷ USD, nên con số 6 tỷ gây thất vọng. Nhưng lý do chính vẫn là lạm phát.

Mua lại trái phiếu có thể tác động đến cơ chế vận hành của thị trường trái phiếu, nhưng không thể làm giá dầu 100 USD biến mất. Đây là giới hạn cấu trúc của công cụ tài chính trước một cú sốc nguồn cung thực. Lợi suất dài hạn đang tăng trên toàn cầu, và về mặt lý thuyết chỉ có hai lối thoát: hoặc ngân hàng trung ương thắt chặt đủ mạnh — hệ quả có thể là suy thoái — hoặc xung đột Iran kết thúc.

Hàm ý chính sách và tác động tiền tệ

Với ECB, áp lực đang chồng lên áp lực. Sản lượng công nghiệp khu vực đồng euro kỳ trước giảm 1,1% và dự báo phục hồi nhẹ 0,3%, trong khi giá năng lượng leo thang đe dọa bào mòn biên lợi nhuận doanh nghiệp châu Âu. Việc ECB dự kiến nâng lãi suất tiền gửi từ 2,25% lên 2,5% cho thấy họ buộc phải cân nhắc yếu tố năng lượng trong phương trình lạm phát, dù tăng trưởng yếu.

Trên thị trường tiền tệ, DXY giữ quanh 98,905 (+0,12%) trong khi USD/JPY leo lên 154,06 (+0,36%). Đồng yên chịu thiệt kép: vừa là nước nhập khẩu năng lượng lớn, vừa đối mặt chênh lệch lợi suất ngày càng rộng với Mỹ. EUR/USD ở 1,1626 (-0,06%) phản ánh sự giằng co giữa kỳ vọng ECB thắt chặt và rủi ro tăng trưởng từ giá năng lượng. Vàng ở 4.390,52 USD (-0,24%) cho thấy dù lạm phát kỳ vọng tăng, sức mạnh thực của đồng USD đang hạn chế đà tăng của kim loại quý.

Điều cần theo dõi

Trọng tâm ngắn hạn nằm ở dữ liệu tồn kho dầu thô API dự báo giảm 1,3 triệu thùng so với mức giảm 2,6 triệu thùng kỳ trước — nếu mức giảm thực tế sâu hơn dự báo, áp lực lên giá dầu và lợi suất sẽ còn tiếp diễn. Bên cạnh đó, diễn biến quanh eo biển Hormuz và bất kỳ tín hiệu hạ nhiệt nào từ xung đột Mỹ-Iran sẽ là biến số quyết định cho hướng đi của đường cong lợi suất trong những tuần tới. Nhà giao dịch cũng nên theo dõi phản ứng của Fed trước kịch bản lạm phát năng lượng dai dẳng, vì khoảng cách giữa 'nhìn xuyên qua' và 'phản ứng' sẽ định hình lại toàn bộ mặt bằng lợi suất.