Fed và cái bẫy dữ liệu quá khứ: Vì sao Warsh có thể lặp lại sai lầm 2022?

Một con số, hai câu chuyện

CPI tháng 7 đạt 3,4% so với cùng kỳ năm ngoái, vẫn cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của Fed. Nhìn vào con số này, có vẻ như lạm phát vẫn là vấn đề nghiêm trọng, và ba chủ tịch Fed chi nhánh (Cleveland, Minneapolis, Dallas) đã bỏ phiếu tăng lãi suất ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu nhìn vào tốc độ tăng giá trong 3 tháng gần nhất (tính annualized), CPI chỉ tăng 0,49% – một con số thấp đến bất ngờ, thậm chí dưới mục tiêu 2%.

Sự khác biệt này đến từ cách tính CPI truyền thống: so sánh giá hiện tại với 12 tháng trước. Phương pháp này vốn dĩ chậm trễ, không phản ánh kịp những thay đổi gần đây của nền kinh tế. Trong khi đó, các thước đo ngắn hạn như CPI 3 tháng annualized hay "inflation nowcast" của Fed Cleveland (1,05%) cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác: lạm phát đã hạ nhiệt đáng kể.

Ngay cả PPI – chỉ số giá sản xuất – dù tăng 4,7% so với năm trước, nhưng đã âm trong tháng 6 và 7, với tốc độ 3 tháng annualized chỉ 1,6%. Kỳ vọng lạm phát cũng hạ nhiệt: cả thị trường (breakeven 5 năm) và mô hình của Fed Cleveland đều dự báo khoảng 2,3%.

Vì sao Fed luôn chậm và sai?

Vấn đề không chỉ là số liệu. Việc quá phụ thuộc vào dữ liệu quá khứ khiến Fed bỏ lỡ những điểm ngoặt quan trọng. Hãy nhìn lại giai đoạn 2021-2023: CPI 3 tháng annualized đã cho thấy sự đảo chiều mạnh từ 10,1% xuống 1,9% chỉ trong một quý (giữa 2022), nhưng Fed vẫn tiếp tục tăng lãi suất đến tận cuối 2023. Đến khi Fed hành động, đám cháy lạm phát đã gần tàn.

Các nhà kinh tế như Paul Krugman hay Jason Furman từ lâu đã chỉ ra rằng trong thời kỳ biến động, nên dùng cửa sổ 3-6 tháng thay vì 12 tháng. Ngay cả cựu Chủ tịch Powell cũng từng nhấn mạnh tầm quan trọng của các thước đo ngắn hạn. Nhưng văn hóa tại Fed vẫn nặng về CPI YoY, một phần vì nó dễ hiểu và được truyền thông nhắc đến nhiều.

Hậu quả là Fed thường phản ứng quá muộn, và khi phản ứng thì thường quá tay. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh hiện tại, khi nền kinh tế đang suy yếu: thị trường lao động giảm nhiệt (việc làm tháng 7 âm, các tháng trước bị điều chỉnh giảm), doanh số bán lẻ giảm tháng đầu tiên sau 9 tháng, lãi suất trái phiếu ở mức cao nhiều thập kỷ, và bất ổn địa chính trị leo thang.

Thị trường đã đọc – và có thể đang đọc sai – tín hiệu gì?

Thị trường dường như đã nhanh hơn Fed trong việc nhận ra xu hướng giảm lạm phát. S&P 500 lập đỉnh mới ngay sau khi CPI công bố, và xác suất tăng lãi suất trong tháng 9 đã giảm từ 80% xuống còn khoảng 33%. Tuy nhiên, sự lạc quan này có thể bị thổi phồng. Nếu Fed vẫn giữ lập trường diều hâu dựa trên CPI YoY, rủi ro thắt chặt quá mức là rất lớn.

Điều mà thị trường có thể đang bỏ qua là việc Chủ tịch Warsh phát động các "Task Forces" để cải thiện chất lượng dữ liệu kinh tế. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng sẽ mất thời gian. Trong khi đó, nếu Fed tiếp tục tăng lãi suất dựa trên dữ liệu lỗi thời, họ có thể đẩy nền kinh tế vào suy thoái không đáng có.

Kết luận: Bài học chưa được học

Lịch sử cho thấy Fed thường xuyên mắc sai lầm vì nhìn vào gương chiếu hậu. Lần này, dưới thời Warsh, nếu Fed vẫn dùng CPI YoY làm thước đo chính, họ có thể lặp lại kịch bản 2022: hành động quá muộn và quá mạnh tay. Nhà đầu tư cần theo dõi sát các bài phát biểu của các quan chức Fed, đặc biệt là việc họ có nhắc đến các thước đo ngắn hạn hay không. Ngoài ra, chỉ số CPI tháng 8 (công bố giữa tháng 9) sẽ là kiểm tra quan trọng: nếu 3 tháng annualized tiếp tục ở mức thấp, áp lực tăng lãi suất sẽ giảm đi đáng kể.