Pemex nâng cấp lọc dầu nhưng nhập khẩu nhiên liệu vẫn tăng: bài toán vận hành và chiến lược xuất khẩu dầu thô của Mexico

Chiến lược tự cung nhiên liệu của Mexico đang vấp phải rào cản vận hành

Chiến lược tự cung tự cấp nhiên liệu của Mexico đang phải đối mặt với một nghịch lý: Pemex đã đầu tư hàng tỷ USD để nâng cấp và xây mới các nhà máy lọc dầu, nhưng hệ thống này vẫn chưa thể vận hành ổn định ở công suất cao. Số liệu quý II/2026 cho thấy các nhà máy lọc dầu của Pemex chỉ xử lý khoảng 1 triệu thùng/ngày, tương đương 58% công suất lắp đặt, trong khi nhập khẩu nhiên liệu tăng vọt trở lại. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về hiệu quả của chiến lược giảm phụ thuộc vào xăng dầu ngoại nhập, vốn là trọng tâm trong chính sách năng lượng của chính phủ Mexico.

Thực tế, giai đoạn đầu năm 2026 cho thấy những tín hiệu tích cực. Nhập khẩu sản phẩm sạch giảm từ mức trung bình 750.000 thùng/ngày năm 2024 xuống còn khoảng 520.000 thùng/ngày trong 5 tháng đầu năm 2026, nhờ sản lượng lọc dầu phục hồi lên 1,2 triệu thùng/ngày từ tháng 12/2025 đến tháng 3/2026. Tuy nhiên, sự phục hồi này không bền vững. Từ tháng 4, công suất xử lý bắt đầu sụt giảm, xuống còn khoảng 1,01 triệu thùng/ngày vào tháng 6, kéo theo nhập khẩu nhiên liệu tăng lên 700.000 thùng/ngày. Sự đảo chiều này cho thấy điểm yếu cốt lõi: Mexico có thể giảm nhập khẩu khi các nhà máy chạy tốt, nhưng chưa chứng minh được khả năng duy trì trạng thái đó một cách nhất quán.

Chi phí nhập khẩu tăng cao giữa lúc crack spread ở mức kỷ lục

Việc Pemex phải quay lại nhập khẩu nhiên liệu diễn ra vào thời điểm đặc biệt khó khăn. Giá dầu diesel và xăng trên thị trường Mỹ đang ở mức cao, với crack spread (chênh lệch giá sản phẩm so với dầu thô) đạt đỉnh lịch sử. Trong tháng 6/2026, Mexico nhập khẩu khoảng 155.000 thùng/ngày dầu diesel và 340.000 thùng/ngày xăng từ Mỹ, trong khi crack spread trung bình của hai sản phẩm này lần lượt là 54 USD/thùng và 44 USD/thùng. Đến giữa tháng 8, crack spread dầu diesel của Mỹ đã tăng lên 85 USD/thùng, khiến chi phí nhập khẩu của Pemex càng thêm nặng nề. Điều này tạo áp lực kép lên tài chính của tập đoàn, vốn đã phải gánh khoản nợ tài chính 77,5 tỷ USD tính đến cuối tháng 6/2026, cùng khoản nợ nhà cung cấp 14,6 tỷ USD được tái cơ cấu trong 8 năm.

Cải thiện hiệu suất chuyển hóa nhưng vẫn thiếu ổn định

Mặc dù vận hành không ổn định, nhưng những khoản đầu tư của Pemex đã mang lại một số kết quả tích cực. Nhà máy lọc dầu Tula là một ví dụ điển hình, với công suất sử dụng tăng từ 66% trong nửa đầu năm 2025 lên khoảng 79% một năm sau đó, nhờ cụm cracking xúc tác (coker) mới. Sản lượng kết hợp xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay đạt 699.000 thùng/ngày trong quý II/2026, tăng 9% so với cùng kỳ năm trước, trong khi công suất xử lý dầu thô chỉ tăng 3%. Đáng chú ý, sản lượng dầu nhiên liệu (fuel oil) giảm từ 222.000 thùng/ngày xuống 191.000 thùng/ngày, với tỷ trọng giảm từ 22,7% xuống 18,9%. Điều này cho thấy các khoản đầu tư vào coker và đơn vị chuyển hóa đang cải thiện cơ cấu sản phẩm, giúp Pemex chiết xuất được nhiều sản phẩm có giá trị hơn từ mỗi thùng dầu.

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi vẫn là sự cố kỹ thuật thường xuyên. Dos Bocas, nhà máy lọc dầu mới nhất với chi phí hơn 20 tỷ USD, là minh chứng rõ ràng nhất. Dù đã đạt công suất thiết kế 340.000 thùng/ngày trong một số ngày của năm 2026, nhưng trung bình quý II chỉ đạt 144.000 thùng/ngày, tương đương 42% công suất. Các sự cố về điện, hỏa hoạn, rò rỉ liên tục xảy ra từ đầu năm 2025, khiến nhà máy không thể duy trì hoạt động ổn định. Các nhà máy khác như Salina Cruz, Minatitlán, Salamanca cũng gặp phải những vấn đề tương tự.

Tác động đến chiến lược xuất khẩu dầu thô và tài chính Pemex

Sự thiếu ổn định này làm suy giảm tính hấp dẫn của chiến lược lọc dầu trong nước. Pemex được khuyến khích giữ nhiều dầu thô hơn để phục vụ các nhà máy lọc dầu, bởi crack spread cao có thể mang lại lợi nhuận tốt hơn so với xuất khẩu. Tuy nhiên, khi các nhà máy không duy trì được công suất cao, Pemex vừa mất cơ hội xuất khẩu dầu thô, vừa không thu được biên lợi nhuận từ lọc dầu. Xuất khẩu dầu thô của Mexico đã giảm từ khoảng 780.000 thùng/ngày cùng kỳ năm ngoái xuống còn 550.000 thùng/ngày trong giai đoạn tháng 3-5/2026, nhưng nước này vẫn phải tăng nhập khẩu nhiên liệu.

Về mặt tài chính, Pemex đang phụ thuộc ngày càng nhiều vào hỗ trợ từ chính phủ. Khoản nợ tổng đã giảm đáng kể so với năm 2020, nhưng phần lớn nhờ vào việc chính phủ Mexico bơm khoảng 20,6 tỷ USD vốn trong năm 2025, cùng các đợt mua lại trái phiếu và tái cấp vốn. Điều này đặt ra rủi ro cho hồ sơ tín dụng quốc gia khi Pemex tiếp tục là gánh nặng tài chính lớn.

Trọng tâm theo dõi cho nhà giao dịch

Câu chuyện của Pemex không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường dầu mỏ khu vực. Các nhà giao dịch cần theo dõi sát diễn biến công suất vận hành của các nhà máy lọc dầu Mexico, đặc biệt là Dos Bocas và Tula, cũng như số liệu nhập khẩu nhiên liệu hàng tháng. Nếu Pemex tiếp tục duy trì công suất thấp, nhập khẩu xăng dầu từ Mỹ sẽ tăng, hỗ trợ crack spread và giá sản phẩm tinh chế. Ngược lại, nếu công suất được cải thiện, áp lực lên xuất khẩu dầu thô Mexico có thể giảm, ảnh hưởng đến nguồn cung dầu thô nhẹ cho thị trường Mỹ Latinh và toàn cầu. Ngoài ra, tình hình tài chính của Pemex và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ Mexico cũng là yếu tố quan trọng cần theo dõi, vì chúng có thể tác động đến niềm tin nhà đầu tư và dòng vốn vào khu vực năng lượng.