Nguồn cung mỏ đồng giảm lần đầu từ 2017: giá cao không thể nén chu kỳ thăm dò, hàm ý cho lạm phát hạ tầng và AI

Sản lượng mỏ đồng giảm lần đầu tiên kể từ 2017

Sản lượng khai thác đồng toàn cầu trong nửa đầu năm 2026 đã giảm 1,1% so với cùng kỳ năm trước, theo báo cáo mới của Sprott Asset Management. Nếu đà này tiếp diễn, đây sẽ là lần đầu tiên sản lượng mỏ đồng toàn cầu sụt giảm sau gần một thập kỷ. Nguyên nhân đến từ các gián đoạn tại mỏ Grasberg (Indonesia) của Freeport-McMoRan và tổ hợp Kamoa-Kakula (CHDC Congo) của Ivanhoe Mines, vốn đã loại bỏ khoảng 600.000 tấn khỏi sản lượng dự kiến năm 2026 – tương đương 2,5% nguồn cung mỏ toàn cầu.

Điểm đáng chú ý là mức giảm này diễn ra ngay cả khi giá đồng đã tăng 47% trong 12 tháng tính đến tháng 8. Jacob White, giám đốc quản lý sản phẩm ETF tại Sprott, nhấn mạnh: "Giá cao cải thiện tính kinh tế của dự án, nhưng chúng không thể rút ngắn mọi giai đoạn phát triển hay nhanh chóng bổ sung đường ống thăm dò." Các dự án đồng trung bình mất khoảng 17,5 năm từ phát hiện đến sản xuất.

Chile – điểm yếu lớn nhất và bài toán hàm lượng quặng

Chile, quốc gia chiếm khoảng 23% sản lượng mỏ toàn cầu năm ngoái, đang là tâm điểm suy yếu. Sản lượng nửa đầu năm giảm 6,6% và riêng tháng 7 giảm 9,4% so với cùng kỳ. Ủy ban đồng Cochilco hạ dự báo sản lượng 2026 xuống 5,27 triệu tấn, thấp hơn 2,6% so với năm trước, do sản lượng đặc biệt thấp từ Codelco, Escondida và Spence.

Codelco đã từ bỏ mục tiêu sản lượng 2026 vào tháng 8 sau sự cố tại El Teniente, nơi khu vực Andes Norte có thể bị đình trệ tới hai năm. Các nhà sản xuất tư nhân cũng chịu áp lực: Antofagasta và Lundin Mining cắt giảm dự báo năm 2026, loại bỏ tổng cộng 35.000–55.000 tấn. Ngay cả Escondida của BHP – mỏ đồng lớn nhất thế giới – dù đạt sản lượng khai thác và chế biến kỷ lục trong năm tài chính 2026, dự kiến sản lượng sẽ giảm xuống 1–1,1 triệu tấn trong năm tài chính 2027 từ mức 1,26 triệu tấn do hàm lượng quặng đầu vào suy giảm.

Sprott lưu ý rằng giá đồng đã tăng gần bảy lần từ 2000 đến 2025, trong khi sản lượng mỏ Chile chỉ tăng 15%. Điều này cho thấy việc chuyển giá cao thành sản lượng thực tế là cực kỳ khó khăn.

Dòng chảy kim loại tinh luyện và yếu tố thuế quan

Sự thiếu hụt tại mỏ không đồng nghĩa thị trường đồng tinh luyện đang thâm hụt. Dữ liệu của Nhóm Nghiên cứu Đồng Quốc tế cho thấy sản lượng tinh luyện nửa đầu năm tăng 2,4% trong khi tiêu thụ biểu kiến tăng 2,3%, để lại thặng dư sơ bộ 131.000 tấn (98.000 tấn sau điều chỉnh tồn kho ký quỹ Trung Quốc).

Tuy nhiên, vị trí lưu trữ đồng đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Nhập khẩu cathode của Mỹ đạt kỷ lục 223.000 tấn trong tháng 7, so với mức thông thường 37.000–80.000 tấn trước năm 2024. Tồn kho COMEX tăng 712% từ tháng 2/2025 đến tháng 8/2026, trong khi tồn kho tại London và Thượng Hải giảm. Kỳ vọng về thuế 50% của Tổng thống Trump đã từng đẩy giá COMEX cao hơn London hơn 30%, dù đồng tinh luyện cuối cùng được miễn thuế. Bộ Thương mại Mỹ khuyến nghị áp thuế 15% từ tháng 1/2027 và 30% từ 2028, chờ quyết định của tổng thống. Sự bất định này tiếp tục giữ kim loại tại Mỹ, làm giảm nguồn cung sẵn có ở nơi khác.

Hàm ý cho lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Sự thắt chặt nguồn cung mỏ đồng đang giao thoa với nhu cầu gia tăng từ lưới điện, trung tâm dữ liệu AI và quốc phòng. Đây là những lĩnh vực có độ co giãn cầu thấp và thời gian triển khai dài, khiến chi phí đầu vào tăng cao khó được hấp thụ hoặc chuyển đổi nhanh. Hệ quả là áp lực lạm phát mang tính cơ cấu hơn là chu kỳ, đặc biệt trong các hạng mục hạ tầng và công nghệ.

Đối với thị trường ngoại hối, câu chuyện này củng cố triển vọng của các đồng tiền hàng hoá. CAD hưởng lợi gián tiếp khi giá kim loại cơ bản cao hỗ trợ xuất khẩu năng lượng và khoáng sản của Canada. AUD được hỗ trợ khi Úc là nhà cung cấp đồng và quặng sắt lớn, dù áp lực từ Trung Quốc vẫn là rủi ro. NOK hưởng lợi từ giá năng lượng cao và nhu cầu kim loại cho lưới điện châu Âu. Trong bối cảnh DXY ở mức 100,215 và vàng neo cao 4.380,77 USD/oz, dòng tiền có xu hướng tìm đến tài sản trú ẩn và hàng hoá cứng.

Điều cần theo dõi

Các nhà giao dịch nên chú ý đến diễn biến tại Chile, đặc biệt là tiến độ khôi phục mỏ El Teniente và các thông báo cắt giảm sản lượng tiếp theo từ Codelco, Antofagasta, Lundin. Đồng thời, quyết định cuối cùng của Nhà Trắng về thuế đồng tinh luyện sẽ ảnh hưởng đến dòng chảy thương mại và chênh lệch COMEX – LME. Về dữ liệu kinh tế, các bài phát biểu của Fed Goolsbee, Williams, Jefferson trong tuần này và chỉ số hoạt động kinh tế quốc gia của Fed Chicago sẽ cung cấp tín hiệu về lạm phát và lãi suất, qua đó tác động đến sức mạnh đồng USD và các đồng tiền hàng hoá.