Lọc dầu Mỹ hưởng lợi kép từ chiến tranh Iran: Biên lợi nhuận kỷ lục và bài toán đầu tư

Chiến tranh Iran tạo mùa thu nhập kỷ lục cho nhà máy lọc dầu Mỹ

Khi giá dầu thô Brent hạ nhiệt từ đỉnh chiến tranh 126 USD/thùng xuống quanh 90 USD, nhiều người kỳ vọng áp lực lạm phát sẽ dịu bớt. Nhưng thực tế phức tạp hơn: trong khi dầu thô giảm giá, thị trường nhiên liệu tinh chế lại rơi vào tình trạng khan hiếm nghiêm trọng. Sản lượng lọc dầu toàn cầu trong tháng 7 thấp hơn gần 5 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm ngoái, do các nhà máy lọc dầu Trung Đông bị hạn chế và các cuộc tấn công của Ukraine đẩy hoạt động lọc dầu của Nga xuống gần mức thấp nhất 20 năm.

Các nhà máy lọc dầu Mỹ đã lấp vào khoảng trống này, vận hành ở công suất gần tối đa và đẩy mạnh xuất khẩu nhiên liệu. Kết quả là biên lợi nhuận lọc dầu (crack spread) của dầu diesel Mỹ đạt mức cao kỷ lục 102,20 USD/thùng. Điều này tạo ra một mùa thu nhập đặc biệt: cổ phiếu Marathon Petroleum tăng 110%, Valero tăng 98%, Phillips 66 tăng 75%, vượt xa mức tăng 36% của ngành năng lượng trong S&P 500.

Số liệu kinh doanh ấn tượng và cơ chế đằng sau

Ngành năng lượng dẫn đầu tăng trưởng lợi nhuận trong quý 2/2026 với mức tăng 147% so với cùng kỳ, trong đó mảng lọc dầu và tiếp thị tăng trưởng lợi nhuận tới 327%. Marathon Petroleum báo doanh thu 52,34 tỷ USD, vượt xa dự báo 40,87 tỷ USD, lợi nhuận quý đạt 5,14 tỷ USD – gấp hơn 4 lần cùng kỳ năm trước. Biên lợi nhuận lọc dầu của Marathon tăng hơn gấp đôi lên 36,33 USD/thùng, nhờ tối ưu nguồn dầu thô giá rẻ từ Canada và tăng sản lượng nhiên liệu máy bay.

Phillips 66 cũng chứng kiến lợi nhuận điều chỉnh tăng gần 300% lên 9,41 USD/cổ phiếu, biên lợi nhuận lọc dầu tăng lên 24,08 USD/thùng. Valero đạt lợi nhuận quý kỷ lục 3,7 tỷ USD, với mảng diesel tái tạo chuyển từ lỗ 79 triệu USD sang lãi 717 triệu USD. Chevron – dù không thuần lọc dầu – cũng hưởng lợi khi mảng hạ nguồn tăng vọt từ 737 triệu USD lên 4,9 tỷ USD.

Cơ chế đằng sau: chiến tranh Iran làm gián đoạn chuỗi cung ứng dầu thô và nhiên liệu tinh chế từ Trung Đông, trong khi các lệnh trừng phạt và tấn công hạ tầng làm giảm công suất lọc dầu của Nga. Nguồn cung nhiên liệu tinh chế toàn cầu thắt chặt trong khi nhu cầu vẫn ổn định, đẩy biên lợi nhuận lọc dầu lên cao. Các nhà máy lọc dầu Mỹ, với lợi thế về nguồn dầu thô nội địa và hạ tầng vận chuyển, đã tận dụng tối đa cơ hội này.

Tác động vòng hai lên lạm phát và tiền tệ hàng hóa

Sự khan hiếm nhiên liệu tinh chế không chỉ là câu chuyện của các nhà máy lọc dầu. Giá xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay tăng cao sẽ tiếp tục đè nặng lên lạm phát toàn cầu, đặc biệt tại các nước nhập khẩu năng lượng. Điều này có thể khiến các ngân hàng trung ương, trong đó có Fed, duy trì lãi suất cao lâu hơn. Đồng USD mạnh lên nhờ kỳ vọng lãi suất cao, nhưng lại gây áp lực lên các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD, NOK – vốn nhạy cảm với giá năng lượng và tăng trưởng toàn cầu.

Đối với CAD, giá dầu cao thường hỗ trợ đồng tiền này, nhưng nếu lạm phát buộc Fed giữ lãi suất cao, chênh lệch lãi suất với Canada có thể thu hẹp, hạn chế đà tăng của CAD. AUD và NOK cũng chịu ảnh hưởng tương tự khi giá năng lượng cao không đủ bù đắp rủi ro suy thoái toàn cầu. Nhà giao dịch cần theo dõi sát diễn biến tồn kho nhiên liệu và các quyết định chính sách tiền tệ để đánh giá hướng đi của các cặp tiền này.

Cổ phiếu năng lượng: Còn dư địa hay đã quá nóng?

Cổ phiếu các nhà máy lọc dầu đã tăng rất mạnh, với Marathon tăng 116,89% từ đầu năm, Valero tăng 113,3%, Phillips 66 tăng 85,3%. Các ngân hàng đầu tư như Barclays, UBS, Wells Fargo đã nâng giá mục tiêu cho Valero lên trên 300 USD. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần thận trọng: biên lợi nhuận lọc dầu có thể đã đạt đỉnh khi nguồn cung toàn cầu dần phục hồi. Marathon và Phillips 66 đang dùng tiền mặt để trả nợ và tăng cổ tức, cho thấy ban lãnh đạo cũng ý thức về tính chu kỳ của ngành.

Ngoài ra, các yếu tố bất ngờ như vụ nổ tại nhà máy Port Arthur của Valero – làm mất công suất sản xuất diesel – cho thấy rủi ro vận hành luôn hiện hữu. Việc tái xây dựng đơn vị này dự kiến hoàn thành cuối năm, nhưng chi phí 250 triệu USD sẽ ảnh hưởng đến dòng tiền. Trong khi đó, các công ty như Bloom Energy – cung cấp pin nhiên liệu cho trung tâm dữ liệu – đang hưởng lợi từ nhu cầu điện tăng vọt, nhưng đây là câu chuyện khác biệt, không liên quan trực tiếp đến giá dầu.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Nhà giao dịch nên chú ý đến dữ liệu tồn kho dầu thô và xăng của EIA công bố tối nay, cùng với biên bản cuộc họp FOMC vào ngày mai. Tồn kho nhiên liệu tinh chế tiếp tục giảm sẽ củng cố đà tăng của biên lợi nhuận lọc dầu, trong khi bất kỳ dấu hiệu nào về việc Fed sẵn sàng cắt giảm lãi suất có thể làm suy yếu đồng USD và hỗ trợ giá hàng hóa. Ngoài ra, tình hình địa chính trị tại Trung Đông và các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng Nga vẫn là biến số lớn có thể đảo ngược xu hướng giá bất cứ lúc nào.