Khủng hoảng diesel kéo dài hơn chiến tranh: vì sao nguồn cung nhiên liệu chưa thể phục hồi dù xung đột hạ nhiệt?

Diesel đắt hơn cả xăng máy bay: dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng kéo dài

Bất chấp giá dầu thô Brent và WTI vẫn dưới 100 USD/thùng, thị trường nhiên liệu đang chứng kiến một hiện tượng bất thường: giá diesel tại châu Âu đã tăng 70% so với trước chiến tranh, và lần đầu tiên sau hơn một năm, diesel đắt hơn cả nhiên liệu máy bay. Tại Mỹ, chênh lệch giá diesel so với dầu thô (crack spread) đã chạm mức kỷ lục 102 USD/thùng trong tuần này. Điều này cho thấy thị trường đang phải đối mặt với một cơn sốt nhiên liệu thực sự, không chỉ đơn thuần là biến động giá dầu.

Nguyên nhân sâu xa nằm ở sự thiếu hụt nguồn cung diesel toàn cầu. Các cuộc xung đột tại Trung Đông và Nga đã làm gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 1/5 công suất lọc dầu tại Trung Đông, tương đương 9,6 triệu thùng/ngày, đã bị vô hiệu hóa do chiến sự. Trong khi đó, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của Nga đã khiến nước này – nhà xuất khẩu diesel lớn thứ hai thế giới – phải tạm ngừng xuất khẩu để ưu tiên thị trường nội địa. Điều này tạo ra một lỗ hổng lớn mà không nhà máy lọc dầu nào bên ngoài khu vực có thể bù đắp kịp.

Vai trò của Mỹ: xuất khẩu kỷ lục nhưng tiềm ẩn rủi ro

Mỹ, với vị thế là trung tâm lọc dầu lớn và ít bị ảnh hưởng trực tiếp bởi chiến sự, đã tăng cường xuất khẩu nhiên liệu để đáp ứng nhu cầu toàn cầu. Số liệu tuần qua cho thấy xuất khẩu nhiên liệu của Mỹ đạt mức trung bình 1,9 triệu thùng/ngày, cao nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, các nhà phân tích tại Bank of America cảnh báo rằng việc xuất khẩu này đang làm cạn kiệt tồn kho vốn đã eo hẹp của Mỹ – nơi được xem là trung tâm dự trữ lớn nhất còn hoạt động. Điều này tạo ra một cuộc cạnh tranh toàn cầu về nhiên liệu, đẩy giá diesel lên cao hơn nữa.

Tồn kho diesel toàn cầu đã ở mức thấp trước khi chiến tranh bắt đầu, theo cảnh báo của Goldman Sachs. Khi nhu cầu vẫn duy trì ở mức cao, việc rút bớt tồn kho để xuất khẩu có thể gây ra tình trạng khan hiếm cục bộ, làm trầm trọng thêm vấn đề giá cả. Đây là một nghịch lý: Mỹ đang cố gắng giúp thị trường toàn cầu nhưng lại tự làm suy yếu nguồn cung trong nước.

Tác động lên lạm phát và nền kinh tế toàn cầu

Khủng hoảng diesel không chỉ là câu chuyện của riêng thị trường năng lượng. Nó có tác động lan tỏa mạnh mẽ đến lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Giá tiêu dùng tại Mỹ đã tăng 3,4% và khu vực đồng euro tăng 2,9%, chủ yếu do chi phí năng lượng cao hơn. Diesel là nhiên liệu chính cho vận tải và sưởi ấm, nên giá tăng sẽ đẩy chi phí hàng hóa và dịch vụ lên, tạo áp lực lạm phát kéo dài.

Một điểm đáng chú ý là nhu cầu nhiên liệu giảm khoảng 4 triệu thùng/ngày trong quý II, nhưng sản lượng lọc dầu toàn cầu giảm tới 5,1 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này có nghĩa là sự sụt giảm nhu cầu không đến từ việc người dân tự nguyện tiết kiệm, mà do giá quá cao khiến họ buộc phải cắt giảm. Do đó, việc giảm nhu cầu không thể là giải pháp bền vững để kiềm chế lạm phát.

Kỳ vọng phục hồi: còn xa mới có thể lạc quan

Nhiều chuyên gia cho rằng cuộc khủng hoảng này sẽ còn kéo dài. Eugene Lindell, người đứng đầu bộ phận sản phẩm tinh chế tại FGE NexantECA, nhận định: “Châu Âu đang có một vấn đề diesel rất lớn. Tình hình sẽ trở nên tồi tệ khi giá cả tăng cao.” Ngay cả khi xung đột Trung Đông hạ nhiệt, việc khôi phục các nhà máy lọc dầu bị hư hại sẽ mất nhiều tháng. Nga cũng khó có thể nhanh chóng nối lại xuất khẩu khi các nhà máy vẫn bị tấn công. Với việc mùa đông đang đến gần ở Bắc bán cầu, nhu cầu diesel cho sưởi ấm sẽ tăng, khiến thị trường càng thêm căng thẳng.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Nhà giao dịch nên chú ý đến số liệu tồn kho nhiên liệu của Mỹ hàng tuần từ EIA, đặc biệt là tồn kho diesel và xăng. Diễn biến xuất khẩu của Mỹ và các tín hiệu từ châu Á, nơi có nhu cầu diesel lớn, cũng sẽ quyết định mức độ thiếu hụt. Ngoài ra, các bài phát biểu của quan chức Fed, như bài phát biểu của Barkin vào ngày 25/8, có thể hé lộ quan điểm về lạm phát và chính sách tiền tệ, ảnh hưởng đến đồng USD và giá cả hàng hóa. Cuối cùng, tình hình địa chính trị tại Trung Đông và Nga vẫn là yếu tố then chốt có thể thay đổi cục diện bất cứ lúc nào.