Giá lương thực toàn cầu chạm đỉnh 4 năm: cú sốc cung kép từ xung đột và thời tiết

Đỉnh 4 năm: Không chỉ là một đợt tăng giá thông thường

Chỉ số giá lương thực của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tháng 8/2026 đã chạm 133,3 điểm, mức cao nhất kể từ cuối năm 2022. Đây là tháng tăng thứ ba liên tiếp, và điều đáng chú ý là tất cả các nhóm hàng – ngũ cốc, dầu thực vật, đường, thịt và sữa – đều tăng trong tháng. Sự đồng loạt này cho thấy áp lực không đến từ một yếu tố đơn lẻ mà là sự hội tụ của nhiều cú sốc cung.

Khác với các đợt tăng trước đây thường do một nguyên nhân chủ đạo (như hạn hán ở Nam Mỹ hay chính sách xuất khẩu của Ấn Độ), lần này chúng ta chứng kiến cú sốc cung kép: xung đột địa chính trị và thời tiết cực đoan diễn ra đồng thời ở nhiều khu vực then chốt. FAO cảnh báo rằng "các cú sốc khí hậu, căng thẳng địa chính trị và gián đoạn chuỗi logistics đang hội tụ, thắt chặt kỳ vọng nguồn cung".

Đường và ngũ cốc: Tâm điểm của căng thẳng

Đường là mặt hàng tăng mạnh nhất, với mức tăng gần 12% so với tháng 7, lên mức cao nhất trong một năm. Nguyên nhân chính đến từ lo ngại El Nino đe dọa sản lượng mía đường tại châu Á, đặc biệt là Ấn Độ và Thái Lan – hai nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới. Trong khi đó, giá ngũ cốc tăng hơn 2%, lên mức cao nhất trong hơn hai năm, do các cuộc tấn công quân sự làm gián đoạn vận chuyển qua Biển Đen – tuyến đường huyết mạch cho xuất khẩu lúa mì và ngô của Nga và Ukraine.

Điểm khác biệt so với các đợt tăng giá lương thực trước đây là sự tham gia của phân bón. Căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran dẫn đến phong tỏa eo biển Hormuz – nơi vận chuyển phần lớn phân bón thế giới. Điều này tạo ra một vòng xoáy: chi phí phân bón tăng sẽ làm giảm sản lượng vụ sau, kéo dài áp lực giá trong nhiều quý tới.

Tác động lan tỏa: Lạm phát và đồng tiền hàng hóa

Giá lương thực bán buôn tăng thường có độ trễ 3-6 tháng trước khi lan sang giá tiêu dùng. Với việc chỉ số giá sản xuất (PPI) của Mỹ sắp công bố (dự báo 0,3% so với tháng trước), thị trường sẽ theo dõi sát liệu áp lực chi phí đầu vào có bắt đầu phản ánh vào lạm phát hay không. Nếu lạm phát gia tăng, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể buộc phải duy trì lãi suất cao lâu hơn, điều này sẽ hỗ trợ đồng USD và gây áp lực lên giá hàng hóa bằng đồng bạc xanh.

Đối với các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD, NOK, diễn biến này là con dao hai lưỡi. Một mặt, giá nông sản và năng lượng cao cải thiện cán cân thương mại của các nước xuất khẩu như Australia (lúa mì, đường) và Canada (ngũ cốc, dầu). Mặt khác, nếu lạm phát toàn cầu buộc các ngân hàng trung ương thắt chặt, tăng trưởng chậm lại sẽ làm giảm nhu cầu hàng hóa về dài hạn. Đáng chú ý, NOK có thể nhạy cảm hơn cả vì Na Uy vừa là nước xuất khẩu dầu khí, vừa phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực.

Kịch bản El Nino: Rủi ro kéo dài đến 2027

Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo El Nino có thể đẩy thêm 50 triệu người vào tình trạng thiếu đói cấp tính vào cuối năm 2027. Đợt El Nino này diễn ra trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tần suất và cường độ các hiện tượng thời tiết cực đoan. Châu Âu đã trải qua đợt nắng nóng kỷ lục trong mùa hè, làm giảm năng suất cây trồng, trong khi châu Á đang đối mặt với nguy cơ hạn hán do El Nino.

Điều này có nghĩa là nguồn cung lương thực toàn cầu sẽ tiếp tục bị thắt chặt trong các quý tới. Các nhà giao dịch cần theo dõi dữ liệu thời tiết và mùa vụ tại Nam bán cầu, nơi đang bước vào vụ gieo trồng chính. Bất kỳ dấu hiệu nào về việc giảm diện tích hay năng suất đều có thể đẩy giá lên cao hơn nữa.

Theo dõi tiếp: Tồn kho dầu và PPI Mỹ

Tuần tới, thị trường sẽ đón nhận dữ liệu tồn kho dầu thô API (10/9) và chỉ số PPI tháng 8 của Mỹ (10/9). Nếu PPI cao hơn dự báo, khả năng Fed tạm dừng cắt giảm lãi suất sẽ tăng, ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường hàng hóa. Bên cạnh đó, diễn biến tại eo biển Hormuz và Biển Đen sẽ là yếu tố quyết định cho giá ngũ cốc và phân bón trong ngắn hạn. Nhà giao dịch nên đặc biệt chú ý đến các thông tin về hoạt động tàu bè và các thỏa thuận ngừng bắn tiềm năng, vì bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể tạo ra biến động giá mạnh.