Giá diesel Mỹ lập đỉnh lịch sử giữa căng thẳng Iran: Vì sao nhiên liệu nhạy hơn dầu thô?

Đỉnh lịch sử của diesel và xăng Mỹ

Ngày 4/9/2026, giá diesel trung bình toàn nước Mỹ chạm mốc 5,85 USD/gallon, vượt qua đỉnh cũ thiết lập hồi tháng 6/2022 sau khi Nga tấn công Ukraine. Cùng thời điểm, giá xăng đạt 4,14 USD/gallon – mức cao nhất từ trước đến nay trong dịp cuối tuần Labor Day. Lần đầu tiên trong lịch sử, giá xăng trung bình vượt 4 USD/gallon vào kỳ nghỉ này.

Điều đáng chú ý không chỉ là con số kỷ lục, mà còn là tốc độ leo thang. Trước khi chiến tranh với Iran nổ ra hồi tháng 2, giá xăng Mỹ còn dưới 3 USD/gallon. Chỉ trong vòng 7 tháng, mặt hàng này đã tăng gần 40%, vượt xa mức tăng của dầu thô – vốn đang dao động quanh ngưỡng 90 USD/thùng.

Vì sao nhiên liệu nhạy hơn dầu thô?

Cơ chế đằng sau sự nhạy cảm của giá nhiên liệu so với dầu thô nằm ở ba yếu tố chính.

Thứ nhất, chuỗi cung ứng tinh chế bị thắt chặt. Diesel và xăng chủ yếu được tinh chế từ dầu thô ngay tại Mỹ, nhưng các nhà máy lọc dầu đang hoạt động gần hết công suất. Khi nguồn cung dầu thô bị gián đoạn hoặc lo ngại gián đoạn, các nhà máy này không thể nhanh chóng tăng sản lượng để bù đắp. Kết quả là giá nhiên liệu tăng mạnh hơn, phản ánh mức khan hiếm tương đối lớn hơn.

Thứ hai, chi phí vận chuyển và logistics tăng vọt. Các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz buộc phải tắt thiết bị định vị để tránh bị Iran tấn công, gây khó khăn cho việc theo dõi và bảo hiểm hàng hóa. Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng cao, cộng với chi phí nhiên liệu cho chính tàu chở dầu, đẩy giá thành vận chuyển lên. Những chi phí này được cộng dồn vào giá bán lẻ tại trạm xăng.

Thứ ba, yếu tố tâm lý và đầu cơ. Thị trường nhiên liệu nhạy cảm hơn với các thông tin chính trị vì người tiêu dùng phản ứng ngay lập tức. Khi Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ kiểm soát Hormuz hay đề xuất đổi tên eo biển thành Trump Strait, các nhà đầu cơ có thể đẩy giá lên dựa trên kỳ vọng về sự mất ổn định kéo dài.

Tác động vòng hai lên lạm phát

Diễn biến giá nhiên liệu có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với việc tăng chi phí đổ xăng. Diesel là nhiên liệu chính cho xe tải, tàu hỏa, máy móc nông nghiệp và thiết bị xây dựng. Khi giá diesel tăng, chi phí vận chuyển hàng hóa tăng theo, từ đó đẩy giá thực phẩm, vật liệu xây dựng và các sản phẩm tiêu dùng khác lên cao.

Các nhà kinh tế ước tính rằng giá diesel tăng 10% có thể làm tăng CPI lõi thêm khoảng 0,2-0,3 điểm phần trăm trong vòng 6-12 tháng. Với mức tăng hơn 20% từ đầu năm, áp lực lạm phát từ mặt hàng này là không hề nhỏ.

Điều này đặt Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vào thế khó. Dữ liệu PPI tháng 8 công bố ngày 10/9 được dự báo tăng 0,3% so với tháng trước, cao hơn hẳn mức 0% của kỳ trước. Nếu lạm phát sản xuất tiếp tục leo thang do chi phí năng lượng, Fed sẽ phải cân nhắc giữ lãi suất cao lâu hơn, gây áp lực lên tăng trưởng kinh tế.

Áp lực lên chính trường và đồng USD

Cuộc bầu cử giữa kỳ diễn ra vào tháng 11 đang đến gần, và chi phí sinh hoạt đã trở thành vấn đề hàng đầu trong các cuộc thăm dò dư luận. Việc giá xăng vượt 4 USD/gallon vào dịp Labor Day – thời điểm người dân đi du lịch nhiều – là một đòn giáng mạnh vào đảng Cộng hòa, vốn đang kiểm soát Quốc hội. Dù Tổng thống Trump liên tục khẳng định Mỹ kiểm soát eo biển Hormuz, các cuộc tấn công của Iran vẫn diễn ra gần như hàng ngày, làm dấy lên nghi ngờ về tuyên bố này.

Trên thị trường ngoại hối, đồng USD vẫn tương đối mạnh (DXY quanh 99,16) nhờ vai trò trú ẩn an toàn, nhưng nếu lạm phát tăng cao buộc Fed phải hành động mạnh tay, có thể gây ra biến động lớn. Các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD, NOK đang chịu áp lực kép từ giá dầu cao (tích cực cho xuất khẩu) nhưng cũng lo ngại suy thoái toàn cầu (tiêu cực). NOK, vốn nhạy cảm với giá dầu, có thể được hưởng lợi nếu giá dầu tiếp tục duy trì trên 90 USD/thùng.

Những gì cần theo dõi

Người giao dịch nên chú ý đến các mốc sau:

• Báo cáo tồn kho dầu thô API (đêm 9/9) và EIA (ngày 10/9): nếu tồn kho giảm mạnh, giá dầu có thể vượt ngưỡng 90 USD và kéo theo giá nhiên liệu tăng tiếp.
• Chỉ số PPI tháng 8 công bố ngày 10/9: nếu vượt dự báo 0,3%, thị trường sẽ đặt cược vào khả năng Fed tăng lãi suất trở lại.
• Diễn biến tại eo biển Hormuz: bất kỳ cuộc tấn công mới nào vào tàu chở dầu đều có thể đẩy giá dầu lên nhanh chóng, kéo theo biến động mạnh trên các cặp tiền tệ liên quan đến hàng hóa.

Thị trường năng lượng đang bước vào giai đoạn nhạy cảm nhất kể từ năm 2022. Với việc giá diesel và xăng liên tục phá đỉnh, mọi con mắt sẽ đổ dồn vào các số liệu lạm phát và quyết định chính sách của Fed trong những tuần tới.