Gần nửa nguồn cung dầu toàn cầu nằm trong vùng xung đột: ranh giới an ninh năng lượng đang thu hẹp đến mức nào?

Bản đồ năng lượng thế giới đang bị vẽ lại bởi xung đột

Số liệu từ Reuters cho thấy các quốc gia đang xung đột – bao gồm Trung Đông, Nga, Ukraine, Venezuela – chiếm tới 43% sản lượng dầu toàn cầu, tương đương 45 triệu thùng/ngày. Đây không chỉ là con số thống kê; nó phản ánh một thực tế rằng chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu đã bị phân mảnh nghiêm trọng. Trong khi giá dầu trên thị trường tài chính vẫn bị kìm bởi tâm lý lạc quan của giới đầu cơ, thì thị trường vật lý lại đang thiếu hụt trầm trọng, buộc nhiều nước phải phân bổ khẩu phần và sử dụng dự trữ chiến lược.

Điểm nghẽn lớn nhất vẫn là eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và sản phẩm tinh chế toàn cầu. Các cuộc tấn công của Houthi vào tàu thuyền đã buộc nhiều hãng vận tải phải đổi hướng qua kênh đào Suez, kéo dài hành trình và đội thêm chi phí vận chuyển lên giá cuối cùng. Dù có thông tin Iran và Oman đàm phán về quản lý chung eo biển, nhưng cho đến khi một thỏa thuận thực sự được ký kết, rủi ro vẫn còn nguyên.

Khủng hoảng nhiên liệu tinh chế: bài toán khó hơn dầu thô

Điều đáng lo ngại hơn cả là cuộc khủng hoảng đang dịch chuyển từ dầu thô sang các sản phẩm tinh chế. Ukraine liên tục tập kích các nhà máy lọc dầu của Nga bằng máy bay không người lái, khiến nguồn cung nhiên liệu từ nước xuất khẩu lớn thứ hai thế giới bị gián đoạn. Lệnh cấm xuất khẩu xăng dầu của Nga vẫn còn hiệu lực, tạo ra cú sốc lan tỏa đến các nước lân cận. Trong khi đó, năng lực lọc dầu toàn cầu đã giảm khoảng 10% do chiến tranh, đặc biệt tại châu Âu – nơi đã đóng cửa nhiều nhà máy trong thập kỷ qua. Hệ quả là giá dầu diesel tại châu Âu hiện cao hơn 70% so với tháng 2, phản ánh sự phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu nhập khẩu.

Vấn đề không chỉ nằm ở sản lượng khai thác, mà còn ở khâu trung gian. Các nhà máy lọc dầu đang phải cạnh tranh nguồn dầu thô nặng từ Canada và Venezuela – hai nguồn cung quan trọng cho hệ thống lọc dầu của Mỹ. Việc bảo dưỡng theo mùa tại các mỏ cát dầu Canada có thể làm giảm 300.000 thùng/ngày trong tháng 9, trong khi tồn kho dầu thô của Mỹ đang ở mức thấp nhất 12 tháng. Venezuela cũng không khá hơn: xuất khẩu tháng 7 giảm xuống 1,16 triệu thùng/ngày, chủ yếu do rút từ kho dự trữ, không phải từ tăng sản lượng.

Tác động vòng hai: lạm phát và áp lực lên các đồng tiền hàng hóa

Giá năng lượng cao đang thẩm thấu vào nền kinh tế toàn cầu. Lạm phát tại Mỹ đã góp phần đẩy nợ công lên mức kỷ lục 40 nghìn tỷ USD. Tại châu Âu, chi phí nhiên liệu tăng cao đang thúc đẩy người dân chuyển sang xe điện, nhưng điều này không giải quyết được vấn đề trước mắt. Các nước đang phát triển, vốn nhạy cảm với giá dầu, phải gánh thêm chi phí vận chuyển và phí bảo hiểm chiến tranh, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt năng lượng.

Đối với các đồng tiền hàng hóa, diễn biến này tạo ra lực đẩy kép. CAD và NOK, vốn gắn chặt với xuất khẩu dầu, có thể hưởng lợi từ giá dầu cao, nhưng cũng phải đối mặt với rủi ro suy giảm tăng trưởng toàn cầu. AUD, dù ít phụ thuộc vào dầu hơn, vẫn bị ảnh hưởng qua kênh thương mại với Trung Quốc – nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới. Số liệu cán cân vãng lai của Canada công bố trong ngày sẽ là tín hiệu quan trọng, khi dự báo thâm hụt thu hẹp từ -7,2 tỷ CAD xuống còn -2 tỷ CAD, phản ánh giá năng lượng cao đang cải thiện cán cân thương mại.

Chiến lược theo dõi: tồn kho và dòng chảy vật lý

Trong bối cảnh này, giới giao dịch cần chuyển trọng tâm từ các chỉ số giá đầu cơ sang các dữ liệu vật lý. Báo cáo tồn kho dầu thô và sản phẩm tinh chế hàng tuần của EIA sẽ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, vì chúng phản ánh trực tiếp mức độ khan hiếm. Ngoài ra, cần theo dõi sát sao các diễn biến tại Hormuz và các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng lọc dầu của Nga, cũng như kế hoạch bảo trì tại Canada. Bất kỳ dấu hiệu nào về việc nối lại xuất khẩu từ Nga hoặc Venezuela đều có thể tạo ra áp lực giảm giá đáng kể.

Sự phụ thuộc ngày càng tăng vào dầu thô và nhiên liệu tinh chế của Mỹ là một con dao hai lưỡi. Một mặt, nó củng cố vị thế của Mỹ như một nhà xuất khẩu năng lượng hàng đầu; mặt khác, nó khiến thị trường toàn cầu dễ bị tổn thương trước bất kỳ sự gián đoạn nào trong chuỗi cung ứng nội địa Mỹ, đặc biệt là từ Canada và Venezuela. Khi tồn kho thấp và năng lực dự phòng mỏng, biên độ biến động giá sẽ rộng hơn, và rủi ro tăng giá sẽ chiếm ưu thế.