ETF dầu vượt trội so với dầu thô: cú hích từ backwardation sâu

Hiệu suất vượt trội của ETF dầu: không chỉ nhờ giá tăng

Từ đầu năm đến nay, quỹ United States Oil Fund (USO) ghi nhận mức tăng ấn tượng 105,5%, gần gấp đôi mức tăng 59% của giá dầu thô WTI kỳ hạn gần nhất. Dầu WTI đã leo từ 57,42 USD lên khoảng 91,30 USD/thùng, nhưng con số này không giải thích được toàn bộ chênh lệch. Nguyên nhân chính nằm ở hình dạng đường cong tương lai, vốn đang trong trạng thái backwardation sâu – một hiện tượng mà giá dầu giao ngay và hợp đồng gần cao hơn hẳn các kỳ hạn xa hơn.

Cơ chế cuốn chiếu (roll yield) và tác động đến ETF

ETF dầu như USO nắm giữ hợp đồng tương lai tháng gần nhất và thường xuyên phải gia hạn sang tháng sau. Khi thị trường ở trạng thái contango (giá kỳ hạn xa cao hơn), quỹ sẽ mua được ít hợp đồng hơn, gây bất lợi. Ngược lại, trong backwardation, hợp đồng tháng sau rẻ hơn, quỹ có thể mua thêm khoảng 3,4% khối lượng mỗi lần cuốn chiếu. Lợi suất này cộng dồn qua nhiều tháng đã tạo ra khoảng cách lớn giữa hiệu suất của ETF và giá dầu spot.

Hiện tại, hợp đồng WTI tháng 10 giao dịch ở 91,30 USD, trong khi tháng 11 chỉ còn 88,27 USD – mức chiết khấu 3,3%. Điều này có nghĩa mỗi lần USO bán hợp đồng tháng 10 và mua tháng 11, quỹ sẽ được lợi về mặt số lượng, miễn là giá dầu duy trì quanh vùng 91 USD hoặc cao hơn.

Chiến tranh Iran và sự kéo dài bất thường của backwardation

Kể từ khi chiến tranh Iran nổ ra vào 28/2, thị trường dầu rơi vào backwardation sâu do lo ngại gián đoạn nguồn cung tại eo biển Hormuz. Các nhà giao dịch đẩy giá hợp đồng gần lên cao, trong khi các kỳ hạn xa tăng ít hơn, với kỳ vọng tình hình sẽ sớm bình thường hóa. Tuy nhiên, sự bình thường hóa diễn ra chậm hơn nhiều so với dự kiến: eo biển vẫn bị cản trở, tàu chở dầu tiếp tục bị tấn công, và Mỹ tái áp đặt phong tỏa hải quân lên Iran. Kết quả là đường cong vẫn giữ trạng thái backwardated, tạo điều kiện cho các quỹ ETF hưởng lợi liên tục.

Bằng chứng từ giai đoạn đỉnh giá: ETF vẫn tăng khi dầu giảm

Sự khác biệt càng rõ rệt khi nhìn từ đỉnh giá. WTI đóng cửa gần 113 USD vào 7/4 – mức cao nhất trong năm – và từ đó giảm hơn 19%. Nhưng trong cùng khoảng thời gian, USO vẫn tăng khoảng 3%. Tương tự, Brent đạt đỉnh trên 118 USD vào 31/3, sau đó giảm 19% xuống dưới 96 USD, nhưng quỹ United States Brent Oil Fund (BNO) lại tăng 7,5%.

Đây là tình huống bất thường: giá dầu đi ngang hoặc giảm kể từ đỉnh chiến tranh, nhưng lợi suất cuốn chiếu từ backwardation vẫn tiếp tục tích lũy cho nhà đầu tư ETF. Điều này nhấn mạnh rằng, trong thị trường hàng hóa, cấu trúc kỳ hạn đôi khi quan trọng hơn cả biến động giá spot.

Hàm ý cho nhà giao dịch và những gì cần theo dõi

Với nhà đầu tư Việt Nam quan tâm đến dầu mỏ, việc lựa chọn giữa ETF và hợp đồng tương lai không chỉ đơn thuần là đặt cược vào xu hướng giá. Trong môi trường backwardation sâu như hiện nay, ETF có thể mang lại lợi nhuận vượt trội ngay cả khi giá dầu đi ngang. Tuy nhiên, nếu thị trường chuyển sang contango – khi các yếu tố địa chính trị lắng dịu và nguồn cung được khôi phục – lợi suất cuốn chiếu sẽ đảo chiều, kéo giảm hiệu suất của ETF.

Người giao dịch cần theo dõi sát diễn biến tại eo biển Hormuz và các tín hiệu ngoại giao liên quan đến Iran, cùng với dữ liệu tồn kho dầu thô của Mỹ (API và EIA) để đánh giá tốc độ bình thường hóa thị trường. Sự thay đổi hình dạng đường cong tương lai, đặc biệt là mức chênh lệch giữa các tháng gần và xa, sẽ là chỉ báo sớm cho thấy liệu lợi suất cuốn chiếu còn tiếp tục hỗ trợ ETF hay không.