Dòng tiền 4,48 tỷ USD đổ vào nhiệt hạch: Big Oil đặt cược tương lai năng lượng

Dòng vốn kỷ lục và sự chuyển mình của Big Oil

Ngành nhiệt hạch đang thu hút sự chú ý chưa từng có khi đầu tư tư nhân toàn cầu đạt 4,48 tỷ USD trong năm 2025, tăng 69% so với năm trước. Điều đáng chú ý không chỉ là con số, mà còn là sự tham gia ngày càng sâu của các tập đoàn năng lượng lớn – những người không còn chỉ đứng ngoài quan sát mà đã trực tiếp đặt cược vào tương lai.

Eni (Italy) là ví dụ tiêu biểu khi lên kế hoạch triển khai nhà máy nhiệt hạch thương mại tại châu Âu vào đầu những năm 2040, dựa trên khoản đầu tư vào Commonwealth Fusion Systems (CFS) và hợp đồng mua điện trị giá hơn 1 tỷ USD từ nhà máy đầu tiên của CFS tại Mỹ. Không dừng lại ở sản xuất điện, Eni còn nhắm đến mảng cung cấp nhiên liệu – một mắt xích quan trọng để vận hành lò phản ứng nhiệt hạch.

Sự tham gia của Big Oil không chỉ giới hạn ở Eni. Equinor, Chevron, Shell và Cenovus đều đã xây dựng vị thế trong lĩnh vực này qua nhiều năm. Chevron đầu tư vào cả TAE Technologies và Zap Energy, trong khi Shell tham gia vòng gọi vốn 130 triệu USD của Zap Energy. Cenovus là một trong những nhà đầu tư sớm nhất khi rót 4 triệu USD vào General Fusion từ năm 2011.

Vì sao Big Oil quan tâm đến nhiệt hạch?

Có nhiều lý do khiến các ông lớn dầu khí chuyển hướng. Thứ nhất, áp lực từ quá trình chuyển dịch năng lượng buộc họ phải tìm kiếm nguồn thu mới trong dài hạn. Thứ hai, nhiệt hạch hứa hẹn nguồn năng lượng sạch, gần như vô tận, có thể thay thế nhiên liệu hóa thạch trong tương lai. Việc nắm giữ vị thế sớm giúp họ có lợi thế cạnh tranh khi công nghệ này hoàn thiện.

Bên cạnh đó, các tập đoàn này có lợi thế về kinh nghiệm xử lý hydrocarbon và hydro, có thể áp dụng trực tiếp vào việc phát triển hệ thống nhiên liệu cho lò phản ứng. Eni đã thành lập liên doanh với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Anh (UKAEA) để phát triển dịch vụ thu hồi, tinh chế và tái chế deuterium và tritium – hai đồng vị hydro cần thiết cho phản ứng nhiệt hạch.

Thách thức công nghệ: Tritium – nút thắt lớn nhất

Mặc dù tiềm năng lớn, nhiệt hạch vẫn đối mặt với những rào cản công nghệ đáng kể, đặc biệt là vấn đề nhiên liệu. Deuterium có thể chiết xuất từ nước biển với trữ lượng dồi dào, nhưng tritium lại là đồng vị phóng xạ có chu kỳ bán rã chỉ 12,3 năm và tồn tại rất hiếm trong tự nhiên. Một nhà máy nhiệt hạch công suất 1 GW có thể tiêu thụ khoảng 55 kg tritium mỗi năm – vượt xa nguồn cung tự nhiên.

Điều này có nghĩa là các lò phản ứng thương mại phải tự sản xuất tritium và liên tục thu hồi, tái chế nhiên liệu chưa sử dụng. Eni đang phát triển cơ sở chu trình nhiên liệu tritium quy mô lớn tại trung tâm UKAEA ở Oxfordshire, dự kiến hoàn thành vào năm 2028, để thử nghiệm các quy trình trong điều kiện mô phỏng nhà máy thực tế.

Tác động đến thị trường năng lượng và hàng hóa

Dù còn dài hạn, sự dịch chuyển này có thể ảnh hưởng đến tâm lý thị trường và định giá các nguồn năng lượng truyền thống. Nếu nhiệt hạch thành công, áp lực lên giá dầu và khí đốt sẽ gia tăng trong dài hạn, tác động đến các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD, NOK. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, nhu cầu dầu khí vẫn cao và giá có thể biến động theo các yếu tố địa chính trị, như lệnh trừng phạt Iran hay căng thẳng thương mại.

Điều cần theo dõi

Nhà giao dịch nên chú ý đến tiến độ thương mại hóa nhiệt hạch của các công ty như CFS, TAE, Zap Energy và General Fusion. Các mốc quan trọng như kết nối lưới điện của nhà máy ARC 400 MW tại Virginia hay kết quả thử nghiệm chu trình nhiên liệu tritium sẽ là tín hiệu cho thấy ngành này có thể vượt qua giai đoạn nghiên cứu hay không. Ngoài ra, biến động giá dầu và chính sách năng lượng của các nước lớn cũng sẽ ảnh hưởng đến tốc độ chuyển dịch này.