Dầu chạm 110 USD và khí đốt châu Âu vượt 81 EUR: khi biến động trở thành đặc tính thường trực của thị trường năng lượng

Cú sốc giá dầu không còn là ngoại lệ, mà là cấu trúc

Dầu Brent đã chạm gần 110 USD/thùng lần đầu kể từ tháng 7, trước khi hạ nhiệt về 103,58 USD vào sáng thứ Sáu, trong khi WTI giao dịch quanh 98 USD. Điều đáng chú ý không nằm ở con số đỉnh, mà ở cách thị trường phản ứng: mỗi tiêu đề về eo biển Hormuz giờ đây tạo ra một cú giật giá mạnh hơn, dù sau đó có thể bị kéo lại.

Căng thẳng leo thang sau khi IRGC tuyên bố tấn công tám tàu chở dầu và hai khu trục hạm Mỹ tại Hormuz — cáo buộc mà CENTCOM bác bỏ — để trả đũa việc Mỹ phá hủy năm tàu chở dầu liên quan IRGC ở vịnh Oman. Kỳ vọng về một giải pháp nhanh càng mờ nhạt khi Tổng thống Trump nói chiến sự khó kết thúc trước bầu cử giữa kỳ tháng 11.

Điểm mấu chốt trong phân tích của Standard Chartered: thị trường đang mất dần các lớp đệm. Thùng dầu thay thế thì vẫn có thể tìm được, nhưng công suất dự phòng, tồn kho và độ linh hoạt logistics ngày càng ít đi khi nhiều gián đoạn xảy ra cùng lúc. Hệ quả là phân phối rủi ro trở nên bất đối xứng rõ rệt — đuôi tăng giá dày hơn, các cú sốc ngắn nhưng xuất hiện dày hơn, và quyền chọn biến động được định giá cao hơn.

Sản phẩm tinh chế là mắt xích dễ tổn thương nhất

Nếu dầu thô chịu rủi ro nguồn cung, thì sản phẩm trung gian — dầu diesel, gasoil, nhiên liệu phản lực — mới là nơi stress thể hiện rõ nhất. StanChart nhấn mạnh các chênh lệch crack của nhóm này vẫn cực mạnh, với một số khu vực chịu áp lực nghiêm trọng khi nắng nóng và hạn hán cộng hưởng với tắc nghẽn logistics. Diesel, gasoil và jet được dự báo tiếp tục vượt trội so với xăng.

Cơ chế ở đây khá rõ: sản phẩm tinh chế phụ thuộc vào một chuỗi hậu cần hẹp hơn nhiều so với dầu thô, ít nguồn thay thế hơn, và không thể "đổi tuyến" nhanh như dầu thô. Khi kỳ vọng xung đột kéo dài, phần bù rủi ro bị đẩy dần sang các hợp đồng xa hơn — một dấu hiệu cho thấy thị trường không còn coi đây là gián đoạn tạm thời.

Đáng chú ý, StanChart vẫn dự báo dầu bình quân 77,50 USD/thùng trong năm 2027, dựa trên nhu cầu hồi phục — đặc biệt từ nhập khẩu của Trung Quốc — và nhu cầu vừa bù đắp vừa mở rộng dự trữ chiến lược đã cạn. Khoảng cách giữa giá giao ngay 103 USD và dự báo 77,50 USD cho năm sau chính là thước đo của phần bù rủi ro địa chính trị hiện tại.

Khí đốt châu Âu: bài toán tồn kho, không chỉ là Hormuz

Khí đốt châu Âu vượt 81 EUR/MWh, mức cao nhất kể từ tháng 12/2022. Hormuz là chất xúc tác, nhưng nền tảng của vấn đề nằm ở tồn kho: châu Âu chỉ còn 66% công suất, thấp hơn 12 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái và là mức thấp nhất 15 năm cho thời điểm này. Đức ở 54%, Hà Lan ở 48%.

Sự thiếu hụt tập trung ở các nền kinh tế lớn nhất châu lục. Các chuyên gia cảnh báo Đức có thể đối mặt khoảng cách cung-cầu lên tới 25% vào những ngày cao điểm tháng 1 nếu nhiệt độ mùa đông thấp hơn dự báo. Đây là rủi ro có thể định lượng được, và thị trường đang định giá nó.

Về phía nguồn cung Qatar, tín hiệu vẫn lẫn lộn. Một tàu LNG từ Qatar đã qua Hormuz ngày 8/9 hướng tới Pakistan, sau khi nhiều tàu LNG rỗng quay về vịnh Ba Tư — bằng chứng rõ nhất cho thấy Qatar đang thử nghiệm khả năng tái khởi động xuất khẩu qua tuyến đường này. Nhưng dòng LNG ra khỏi vịnh Ba Tư vẫn thấp hơn nhiều so với trước chiến sự, và QatarEnergy đã gia hạn bất khả kháng với các lô hàng tới châu Âu và châu Á sang tháng 10 và 11. Ras Laffan vẫn vận hành ở công suất giảm.

Standard Chartered lưu ý rằng một đợt xuất khẩu ngắn từ lượng LNG đã nạp sẵn trong vịnh là hoàn toàn có thể, nhưng chưa đủ để xác nhận phục hồi bền vững. Thị trường cần thấy sự đi lại an toàn lặp lại nhiều lần, cùng bằng chứng tăng sản lượng rộng hơn, trước khi giảm phần bù rủi ro nguồn cung trong giá khí châu Âu.

Vòng hai lên lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Giá năng lượng cao không dừng ở chi phí nhiên liệu. Nó thấm vào chi phí vận tải, sản xuất, phân bón và thực phẩm — đúng nhóm mà lạm phát lõi khó hấp thụ nhất. Với châu Âu, cú sốc khí đốt lần này đến khi tồn kho đã mỏng, nghĩa là tác động lên chỉ số giá tiêu dùng mùa đông tới có thể mạnh hơn cùng mức giá khí của các năm trước.

Với các đồng tiền hàng hoá, tác động không đồng đều. CAD hưởng lợi từ dầu thô, nhưng lợi ích đó bị giới hạn bởi chênh lệch giá dầu WTI-Brent và cấu trúc xuất khẩu của Canada. Hôm nay lúc 19:30 giờ Việt Nam, Canada công bố lạm phát với dự báo 3,0% so với cùng kỳ và lạm phát lõi 2,3% — mức lõi ổn định này cho thấy Ngân hàng Trung ương Canada chưa phải đối mặt áp lực giá năng lượng lan rộng như châu Âu. Chỉ số lạm phát theo tháng dự báo 0%, giảm mạnh từ 0,5% kỳ trước.

AUD và NOK chịu ảnh hưởng gián tiếp hơn. AUD phản ứng với kỳ vọng tăng trưởng Trung Quốc — và việc nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc hồi phục, cùng khả năng chuyển hướng nguồn cung sản phẩm tinh chế sang châu Á đang thiếu hụt, là yếu tố hỗ trợ. NOK gắn chặt với giá khí đốt châu Âu hơn là dầu, và việc các cơ sở khí đốt Na Uy bị cắt giảm ngoài kế hoạch vừa qua càng làm nguồn cung Na Uy trở nên có giá trị chiến lược.

Bối cảnh vĩ mô hiện tại khá trung tính: DXY ở 99,134, vàng 4.341,92 USD, EUR/USD 1,15925, USD/JPY 153,649. Đồng đô la chưa phản ánh mạnh rủi ro năng lượng — nghĩa là nếu cú sốc giá dầu lan vào kỳ vọng lạm phát Mỹ, dư địa điều chỉnh của USD vẫn còn.

Điều cần theo dõi

Ba biến số nên nằm trong danh sách theo dõi. Thứ nhất, nhịp độ đi lại thực tế qua Hormuz — số tàu LNG và tàu dầu qua tuyến này mỗi tuần là thước đo trực tiếp nhất của phần bù rủi ro. Thứ hai, chênh lệch crack của dầu diesel và gasoil, vì đây là kênh truyền dẫn nhanh nhất từ gián đoạn nguồn cung sang lạm phát hàng hoá. Thứ ba, tốc độ bơm khí vào kho của châu Âu trong tháng 9 và 10 — với mức 66% hiện tại và mùa đông đang tới, mỗi tuần chậm trễ đều thu hẹp vùng đệm.

Về dữ liệu Mỹ, chỉ số sản xuất Empire State dự báo 15 so với 20,60 kỳ trước và số liệu việc làm ADP hàng tuần sẽ cho tín hiệu về việc giá năng lượng cao có bắt đầu bào mòn nhu cầu hay chưa. Với cấu trúc thị trường hiện tại, điều đáng quan tâm không phải là giá sẽ lên hay xuống, mà là biên độ dao động quanh mỗi tiêu đề đang rộng ra — và điều đó tự nó đã là một loại rủi ro vị thế.