IEA hạ dự báo nhu cầu dầu: khi nguồn cung địa chính trị bị định giá ngược chiều suy giảm tiêu thụ

Nghịch lý cung – cầu đang bị thị trường định giá lệch

Phiên thứ Sáu chứng kiến WTI tháng 10 giảm 2,43 USD, tương đương 2,37%, và xăng RBOB mất 2,53% — chỉ một ngày sau cú nhảy +6,7% lên đỉnh 3,5 tháng. Cú đảo chiều này không đến từ nguồn cung được nới lỏng, mà từ việc IEA hạ triển vọng nhu cầu: giá cao cộng với nguồn cung bị hạn chế sẽ tạo ra mức sụt giảm nhu cầu toàn cầu lớn nhất kể từ đại dịch.

Điểm đáng chú ý là IEA không hề nói thị trường đang thừa cung. Cơ quan này còn nâng ước tính thâm hụt năm nay từ 1,3 triệu thùng/ngày lên 1,7 triệu thùng/ngày, và lùi thời điểm quay lại trạng thái thặng dư sang năm 2027 thay vì cuối 2026. Nói cách khác, thị trường đang thiếu dầu hơn so với dự báo trước đó, nhưng giá lại giảm vì lo ngại rằng chính mức giá này đang bóp nghẹt nhu cầu. Đây là kiểu định giá ngược: tin xấu về nguồn cung bị đọc thành tin xấu cho cầu.

Nguồn cung đứt gãy ở nhiều điểm cùng lúc

Các con số cụ thể cho thấy mức độ căng thẳng. Sản lượng dầu thô của Saudi Arabia trong tháng 8 giảm còn 6,238 triệu thùng/ngày, thấp nhất kể từ năm 1990. Xuất khẩu dầu thô của nước này rơi xuống khoảng 3 triệu thùng/ngày, mức thấp nhất trong 9 năm, theo dữ liệu tổng hợp từ Bloomberg, Kpler và Vortexa. Nguyên nhân là việc phải chuyển hướng xuất khẩu sang Biển Đỏ sau khi eo biển Hormuz bị đóng, trong khi tuyến đường thay thế này lại bị đe doạ bởi lực lượng Houthi — đặc biệt sau khi nhóm này chiếm cảng Mokha, chỉ cách eo Bab al-Mandab 50 dặm.

Phía Nga cũng không khá hơn. Tỷ lệ chế biến dầu thô của Nga bình quân 3,51 triệu thùng/ngày trong tháng 7, thấp nhất trong 24 năm, do các cuộc tấn công bằng drone và tên lửa từ Ukraine. Sản lượng dầu thô Nga tháng 7 giảm còn 8,89 triệu thùng/ngày, thấp nhất 6 năm. Sản lượng xăng nội địa chỉ còn khoảng 80.000 tấn/ngày, đáp ứng 70% nhu cầu.

Vitol ước tính thị trường toàn cầu đang mất khoảng 2 triệu thùng/ngày từ xuất khẩu Trung Đông và thêm 2 triệu thùng/ngày từ Nga. Đây là lý do khiến dầu vẫn được nâng đỡ bất chấp phiên giảm thứ Sáu.

Tồn kho và sản lượng Mỹ: tín hiệu trái chiều

Báo cáo EIA tuần trước nghiêng về phía tiêu cực. Tồn kho dầu thô giảm 391.000 thùng, ít hơn nhiều so với kỳ vọng giảm 1,35 triệu thùng. Xăng tăng bất ngờ 1,27 triệu thùng so với kỳ vọng giảm 1,25 triệu thùng, và sản phẩm chưng cất tăng 2,09 triệu thùng so với kỳ vọng giảm 700.000 thùng. Sản lượng dầu thô Mỹ lập kỷ lục 13,947 triệu thùng/ngày.

Tuy nhiên, bức tranh dài hạn vẫn không dư dả. Tồn kho dầu thô Mỹ chỉ cao hơn 0,1% so với mức trung bình 5 năm cùng kỳ, trong khi tồn kho xăng thấp hơn 5,5% và sản phẩm chưng cất thấp hơn tới 14% so với chuẩn mùa vụ. Tồn kho tại Cushing — điểm giao nhận của hợp đồng WTI — giảm 684.000 thùng. Dầu tồn trên tàu neo đậu ít nhất 7 ngày cũng giảm 16% so với tuần trước, còn 92,64 triệu thùng.

Về phía nguồn cung tương lai, số giàn khoan dầu đang hoạt động tại Mỹ tăng 1 lên 450 giàn, vẫn dưới đỉnh 455 giàn thiết lập giữa tháng 8. OPEC+ đã hoàn tất việc khôi phục toàn bộ 1,65 triệu thùng/ngày cắt giảm từ năm 2023 và dự kiến giữ sản lượng ổn định đến hết năm — nhưng kế hoạch này khó thành hiện thực khi sản lượng OPEC tháng 8 đã giảm 900.000 thùng/ngày xuống 19,91 triệu thùng/ngày.

Vòng hai lên lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Với người giao dịch tiền tệ, câu chuyện dầu không dừng ở giá năng lượng. Giá dầu cao lan vào chi phí vận tải, điện, phân bón và thực phẩm — tức là vào lạm phát lõi với độ trễ vài tháng. IEA nói nhu cầu sẽ giảm vì giá cao; nhưng nếu nhu cầu giảm không đủ nhanh để hạ giá, áp lực lạm phát vẫn dai dẳng. Đó là kịch bản bất lợi cho các ngân hàng trung ương đang muốn nới lỏng.

Với CAD, lịch kinh tế ngày 14/9 là tâm điểm: lạm phát YoY dự báo 3,0% (kỳ trước 3,0%), lạm phát lõi 2,3% (không đổi), và lạm phát MoM dự báo 0% sau mức 0,5% kỳ trước. Một con số lõi không giảm sẽ buộc BoC phải cân nhắc giữa hỗ trợ tăng trưởng và neo kỳ vọng lạm phát — trong khi Canada lại là nước xuất khẩu dầu hưởng lợi từ giá cao. Sự giằng xé này khiến CAD nhạy hơn bình thường với cả dữ liệu CPI lẫn biến động dầu.

AUD và NOK chịu tác động gián tiếp hơn: AUD phụ thuộc vào cầu hàng hoá công nghiệp của Trung Quốc, vốn suy yếu nếu giá năng lượng cao kìm hãm sản xuất toàn cầu; NOK hưởng lợi trực tiếp từ dầu khí nhưng chịu rủi ro kép từ khẩu vị rủi ro châu Âu. Trong khi đó, vàng ở 4.346,23 USD (+0,68%) và DXY đứng ở 99,094 cho thấy dòng tiền phòng ngừa vẫn hiện diện, dù USD/JPY giảm 0,62% về 153,468 phản ánh một phần nhu cầu trú ẩn.

Điều cần theo dõi

Ba biến số sẽ quyết định hướng đi tiếp theo. Thứ nhất là diễn biến eo biển Hormuz và Biển Đỏ — bất kỳ leo thang nào tại Bab al-Mandab đều đe doạ trực tiếp tuyến xuất khẩu thay thế của Saudi Arabia. Thứ hai là số liệu lạm phát Canada ngày 14/9, đặc biệt là lạm phát lõi, vì nó định hình kỳ vọng BoC và phản ứng của CAD. Thứ ba là chỉ số sản xuất Empire State ngày 15/9 với dự báo giảm từ 20,60 về 15 — nếu cầu công nghiệp Mỹ yếu đi rõ rệt, câu chuyện nhu cầu dầu suy giảm mà IEA cảnh báo sẽ có thêm bằng chứng, và tương quan giữa giá dầu với AUD, NOK có thể đảo chiều nhanh hơn dự kiến.