Chi phí nhập khẩu năng lượng toàn cầu tăng 330 tỷ USD sau 6 tháng xung đột Iran: gánh nặng đè lên các nước nhập khẩu và rủi ro lạm phát lan tỏa

Gánh nặng 330 tỷ USD từ xung đột Trung Đông

Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran đã đẩy hóa đơn nhập khẩu năng lượng toàn cầu tăng thêm khoảng 330 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 8, theo số liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA). Con số này phản ánh khoản chi thực tế vượt dự báo trước xung đột, dù giá dầu và khí đốt không tăng mạnh như lo ngại ban đầu. Điều này cho thấy mức độ gián đoạn nghiêm trọng của chuỗi cung ứng, đặc biệt tại eo biển Hormuz – huyết mạch vận chuyển dầu khí toàn cầu.

Dầu thô chiếm phần lớn nhất trong hóa đơn tăng thêm với 164,1 tỷ USD, tiếp theo là dầu diesel và gasoil (73,8 tỷ USD), xăng (35,7 tỷ USD), LNG (38 tỷ USD) và nhiên liệu máy bay (20 tỷ USD). Đáng chú ý, mức tăng này không chỉ do giá cả mà còn do chi phí vận chuyển và bảo hiểm leo thang, khi các tuyến đường biển trở nên rủi ro hơn.

EU – khu vực chịu thiệt hại nặng nhất

Liên minh châu Âu (EU) là khu vực chịu ảnh hưởng tài chính lớn nhất, với hóa đơn năng lượng tăng thêm 78 tỷ USD. Nguyên nhân đến từ sự phụ thuộc gần như tuyệt đối vào nhập khẩu dầu và khí đốt, trong khi các lệnh trừng phạt Nga đã cắt đứt nguồn cung giá rẻ từ Moscow. Na Uy – nhà cung cấp lớn nhất trong khu vực – không thể tăng sản lượng đủ bù đắp, khiến EU phải cạnh tranh gay gắt trên thị trường LNG toàn cầu, đẩy giá lên cao.

Trung Quốc, nhà nhập khẩu dầu thô và LNG lớn nhất thế giới, chi thêm 35 tỷ USD. Tuy nhiên, Bắc Kinh đã chủ động giảm nhập khẩu và sử dụng kho dự trữ khổng lồ (ước tính 1–1,4 tỷ thùng) để hạ nhiệt giá dầu toàn cầu. Ấn Độ, với mức phụ thuộc nhập khẩu năng lượng lên tới hơn 80%, phải trả thêm 22 tỷ USD do gián đoạn dòng chảy từ Trung Đông. Các nước châu Á khác cũng ghi nhận mức tăng hàng tỷ USD, phản ánh tác động lan tỏa rộng khắp.

Áp lực lạm phát và tác động tới tiền tệ hàng hóa

Việc giá năng lượng tăng cao đặt ra rủi ro lạm phát lớn cho các nước nhập khẩu, đặc biệt là EU và Ấn Độ. Chi phí nhiên liệu và điện tăng sẽ lan truyền vào giá tiêu dùng, buộc các ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn. Điều này tạo áp lực lên tăng trưởng kinh tế và có thể làm suy yếu đồng tiền của các nước nhập khẩu năng lượng.

Ngược lại, các đồng tiền hàng hóa như CAD, AUD và NOK có thể được hỗ trợ nhờ giá dầu và khí đốt cao, khi các quốc gia này là nhà xuất khẩu ròng năng lượng. Tuy nhiên, mức độ hỗ trợ còn phụ thuộc vào khả năng duy trì sản lượng và tình hình kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh DXY tăng 0,55% lên 99,677, EUR/USD giảm 0,63% xuống 1,15781, phản ánh tâm lý lo ngại của nhà đầu tư về triển vọng kinh tế châu Âu.

Triển vọng: giá LNG và nhiên liệu có thể tiếp tục tăng

Giá LNG tại châu Á đang cao hơn 75% so với dự báo trước xung đột, còn tại châu Âu là 60%. Nhu cầu tích trữ cho mùa đông từ cả EU và châu Á sẽ tiếp tục đẩy giá đi lên. Trong khi đó, năng lực lọc dầu toàn cầu bị thu hẹp nghiêm trọng: khoảng 9,6 triệu thùng/ngày công suất lọc dầu tại Trung Đông bị vô hiệu hóa do xung đột, cộng với các cuộc tấn công bằng drone vào nhà máy lọc dầu của Nga. Điều này đồng nghĩa với việc nguồn cung nhiên liệu sẽ khan hiếm kéo dài, ngay cả khi chiến tranh kết thúc.

Một điểm sáng hiếm hoi là năng lượng tái tạo và các nguồn carbon thấp đã giúp các nước nhập khẩu tiết kiệm được 36 tỷ USD trong 6 tháng qua. Dù con số khiêm tốn so với tổng hóa đơn, nó cho thấy vai trò ngày càng tăng của năng lượng sạch trong việc giảm thiểu rủi ro địa chính trị.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Nhà giao dịch cần chú ý đến diễn biến tại eo biển Hormuz và các cuộc đàm phán hòa bình tiềm năng, cùng với số liệu PMI sản xuất và JOLTs của Mỹ trong tuần tới. Bất kỳ dấu hiệu leo thang nào cũng có thể đẩy giá dầu và khí đốt lên cao hơn, trong khi dữ liệu kinh tế yếu kém từ EU có thể gia tăng áp lực lên EUR. Ngoài ra, bài phát biểu của Fed Barr vào ngày 1/9 sẽ được theo dõi sát sao để tìm kiếm tín hiệu về chính sách tiền tệ, vốn có tác động trực tiếp đến đồng USD và thị trường hàng hóa.