Tajikistan quay sang Iran nhập dầu khi nguồn cung Nga sụp đổ: sự dịch chuyển địa chính trị năng lượng tại Trung Á

Tajikistan chuyển hướng nhập khẩu năng lượng: từ Nga sang Iran

Bộ Giao thông Vận tải Tajikistan hôm giữa tuần xác nhận nước này đã đề nghị Tehran cung cấp 2,55 triệu tấn dầu thô và nhiên liệu, gồm 2 triệu tấn dầu thô, 150.000 tấn xăng, 300.000 tấn diesel và 100.000 tấn nhiên liệu máy bay. Đây là một bước đi lịch sử khi trước đây hơn 80% nhu cầu nhiên liệu của Tajikistan đến từ Nga. Nguyên nhân trực tiếp là cuộc khủng hoảng nhiên liệu tại Nga kéo dài hơn ba tháng, do các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga, khiến Moscow phải cấm xuất khẩu xăng, diesel và nhiên liệu bay, trừ các thỏa thuận liên chính phủ.

Sự kiện này không chỉ là một giao dịch thương mại đơn thuần mà còn phản ánh sự đứt gãy sâu sắc trong chuỗi cung ứng năng lượng tại Trung Á. Tajikistan, vốn là một trong những quốc gia phụ thuộc nặng nề nhất vào nguồn cung từ Nga, giờ buộc phải tìm kiếm nguồn thay thế. Iran, với trữ lượng dầu lớn và vị trí địa lý gần gũi, nổi lên như một lựa chọn tự nhiên. Tuy nhiên, quyết định này đặt Tajikistan vào một vị thế địa chính trị mong manh, khi Mỹ vừa đe dọa áp dụng các biện pháp kinh tế nghiêm khắc đối với bất kỳ quốc gia nào tiếp tay cho Iran.

Kênh truyền dẫn tác động đến thị trường tài chính

Sự kiện này tác động đến thị trường tài chính thông qua ba kênh chính. Thứ nhất, nó làm gia tăng rủi ro địa chính trị tại khu vực Trung Á và Trung Đông, từ đó đẩy giá dầu thô toàn cầu đi lên trong ngắn hạn. Dầu Brent và WTI có thể phản ứng tích cực nếu căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang. Thứ hai, đồng USD có thể được hưởng lợi như một kênh trú ẩn an toàn, trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng. Thứ ba, các đồng tiền của các nước Trung Á như somoni Tajikistan (TJS) có thể chịu áp lực do thâm hụt thương mại gia tăng và nguy cơ bị Mỹ trừng phạt thứ cấp.

Tuy nhiên, mức độ tác động hiện tại còn hạn chế, bởi quy mô nhập khẩu của Tajikistan là tương đối nhỏ so với thị trường dầu mỏ toàn cầu (khoảng 2,55 triệu tấn/năm, tương đương khoảng 51.000 thùng/ngày). Con số này chỉ chiếm chưa đầy 0,05% sản lượng dầu thế giới. Do đó, tác động trực tiếp đến giá dầu là không đáng kể, nhưng tác động gián tiếp qua rủi ro địa chính trị có thể lớn hơn, đặc biệt nếu Mỹ thực hiện các biện pháp trừng phạt đối với Tajikistan hoặc các quốc gia khác có giao dịch với Iran.

Đồng tiền và tài sản chịu tác động

Trong ngắn hạn, đồng USD (DXY) đang ở mức 98.899, tăng nhẹ 0.13%, cho thấy thị trường chưa phản ứng mạnh với tin tức này. Vàng, vốn thường tăng khi rủi ro địa chính trị leo thang, lại giảm nhẹ 0.28% xuống 4509.19 USD/ounce, cho thấy tâm lý thị trường vẫn ưa thích rủi ro. Tuy nhiên, nếu căng thẳng Mỹ-Iran trở nên tồi tệ hơn, vàng có thể quay đầu tăng, trong khi đồng USD có thể mạnh lên.

Đối với các đồng tiền Trung Á, TJS có thể bị ảnh hưởng nếu Mỹ áp đặt trừng phạt, nhưng do quy mô nhỏ, tác động lên các cặp tiền chính như EUR/USD hay USD/JPY là không đáng kể. EUR/USD hiện ở 1.16728, gần như đi ngang, trong khi USD/JPY tăng 0.55% lên 159.024, phản ánh xu hướng chung của thị trường.

Mức độ định giá của thị trường

Hiện tại, thị trường dường như chưa định giá đầy đủ rủi ro từ việc Tajikistan chuyển hướng sang Iran. Các nhà giao dịch có thể đang tập trung vào các dữ liệu kinh tế Mỹ sắp công bố như số đơn xin trợ cấp thất nghiệp và chỉ số Philadelphia Fed, thay vì các diễn biến địa chính trị ở Trung Á. Tuy nhiên, nếu Mỹ có hành động cụ thể chống lại Tajikistan hoặc Iran, thị trường có thể nhanh chóng điều chỉnh.

Cần lưu ý rằng, tác động của sự kiện này có thể lan tỏa qua các kênh khác. Ví dụ, nếu Nga cấm xuất khẩu nhiên liệu kéo dài, các nước Trung Á khác như Kyrgyzstan hay Uzbekistan cũng có thể buộc phải tìm nguồn cung thay thế, tạo ra một làn sóng dịch chuyển địa chính trị rộng lớn hơn. Điều này có thể làm tăng giá năng lượng khu vực và ảnh hưởng đến lạm phát toàn cầu, từ đó tác động đến chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Các nhà giao dịch nên theo dõi phản ứng của Mỹ đối với thỏa thuận Tajikistan-Iran. Nếu Washington áp đặt trừng phạt, thị trường năng lượng và tiền tệ có thể biến động mạnh. Ngoài ra, cần chú ý đến diễn biến tại Nga, liệu Moscow có nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu hay không, vì điều này sẽ quyết định liệu Tajikistan có thực sự cần nhập khẩu từ Iran trong dài hạn hay không. Cuối cùng, các cuộc tấn công drone của Ukraine vào cơ sở hạ tầng năng lượng Nga vẫn là yếu tố then chốt, có thể tiếp tục đẩy giá dầu và nhiên liệu toàn cầu đi lên.