Mỹ mở rộng trừng phạt sang crypto Iran: Đòn tài chính mới nhưng hiệu quả còn bỏ ngỏ

Mở rộng trừng phạt: Từ cá nhân sang toàn lĩnh vực

Ngày 24/8, Bộ Tài chính Mỹ thông qua OFAC đã ban hành quyết định trừng phạt theo lĩnh vực (sectoral determination) đối với tài sản số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển của Iran. Điều này đồng nghĩa bất kỳ cá nhân hay công ty nước ngoài nào hoạt động trong các lĩnh vực này, bao gồm cả crypto, đều có thể bị trừng phạt theo Lệnh hành pháp 13902. Đây là bước đi vượt xa các hành động trước đó vốn chỉ nhắm vào các sàn giao dịch cụ thể như Zedcex, Zedxion, Nobitex, hay gần nhất là Shelbit và Aban Tether.

Điểm nhấn của đợt trừng phạt mới là cáo buộc nhà môi giới Ukraine có trụ sở tại UAE, Ivan Obukhov, cùng công ty Foscom FZE, đã xử lý hơn 100 triệu USD thanh toán bằng crypto cho các giao dịch dầu mỏ của Iran, liên quan đến Quds Force của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Động thái này cho thấy Mỹ đang coi crypto là 'công cụ ưa thích' của Iran để né tránh trừng phạt, và muốn bịt kín kênh tài chính này.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Tác động trực tiếp nhất là lên hệ thống ngân hàng và dòng vốn toàn cầu. Theo quy định mới, tài sản của các đối tượng bị chỉ định tại Mỹ sẽ bị phong tỏa, và các ngân hàng nước ngoài tạo điều kiện cho các giao dịch quan trọng của họ có thể bị hạn chế tiếp cận tài khoản USD. Điều này làm tăng chi phí tuân thủ cho các ngân hàng, đặc biệt là ở UAE – trung tâm trung chuyển dầu mỏ và crypto của Iran.

Trên thị trường ngoại hối, đồng rial Iran vốn đã mất giá nghiêm trọng do lạm phát và trừng phạt, có thể chịu thêm áp lực khi các kênh thanh toán phi chính thức bị siết chặt. Tuy nhiên, với các đồng tiền chính, tác động gián tiếp thông qua giá dầu là đáng chú ý hơn. Iran là nhà xuất khẩu dầu lớn, và nếu trừng phạt làm gián đoạn nguồn cung, giá dầu có thể tăng, từ đó ảnh hưởng đến lạm phát toàn cầu và chính sách tiền tệ của Fed. Dữ liệu hiện tại cho thấy DXY ở mức 98.997 (+0.10%), vàng 4641.08 (-0.35%), cho thấy thị trường chưa phản ứng mạnh trước thông tin này.

Hiệu quả của trừng phạt crypto: Câu hỏi lớn

Mặc dù Mỹ tăng cường các biện pháp trừng phạt, hiệu quả thực tế đối với crypto là không chắc chắn. Khác với hệ thống tài chính truyền thống, crypto hoạt động phi tập trung, cho phép các giao dịch xuyên biên giới mà không cần trung gian tập trung. Người dùng có thể chuyển tiền qua các ví không cần danh tính, sử dụng sàn phi tập trung (DEX) hoặc dịch vụ trộn coin (mixer) để che giấu dấu vết. Ngay cả khi OFAC trừng phạt các sàn giao dịch tập trung, Iran vẫn có thể sử dụng các sàn phi tập trung hoặc giao dịch OTC.

Hơn nữa, việc trừng phạt toàn bộ lĩnh vực có thể gây ra 'răn đe' đối với các công ty hợp pháp, nhưng cũng có thể đẩy các hoạt động bất hợp pháp vào sâu hơn trong bóng tối. Các nhà phân tích cho rằng, để trừng phạt crypto hiệu quả, Mỹ cần hợp tác quốc tế chặt chẽ, đặc biệt với UAE – nơi nhiều công ty crypto có trụ sở. Tuy nhiên, UAE có lợi ích kinh tế riêng với Iran, nên sự hợp tác này có thể không dễ dàng.

Tác động đến thị trường và đồng tiền

Trong ngắn hạn, thị trường crypto toàn cầu có thể biến động nhẹ do lo ngại rủi ro pháp lý, nhưng tác động lên Bitcoin và các đồng tiền lớn có thể hạn chế vì chúng không liên quan trực tiếp đến Iran. Đồng USD có thể được hưởng lợi nhẹ như một nơi trú ẩn an toàn, nhưng mức độ không đáng kể. Vàng có thể tăng nếu căng thẳng leo thang, nhưng hiện tại vàng đang giảm nhẹ.

Với các cặp tiền chính, EUR/USD và USD/JPY ít bị ảnh hưởng trực tiếp. Tuy nhiên, nếu giá dầu tăng do nguồn cung gián đoạn, các đồng tiền nhập khẩu dầu như JPY có thể chịu áp lực. Các nhà giao dịch nên theo dõi diễn biến giá dầu và phản ứng của Fed trong các bài phát biểu sắp tới, đặc biệt là bài phát biểu của Barkin vào hôm nay và dữ liệu PCE vào ngày mai.

Điều cần theo dõi tiếp

Nhà giao dịch nên chú ý đến phản ứng của UAE và các quốc gia vùng Vịnh đối với đợt trừng phạt mới, cũng như khả năng Iran đáp trả bằng cách tăng cường các hoạt động quân sự hoặc gây rối ở eo biển Hormuz. Ngoài ra, cần theo dõi động thái của các sàn giao dịch crypto lớn trong việc tuân thủ các lệnh trừng phạt, và liệu Mỹ có tiếp tục mở rộng danh sách đen hay không. Cuối cùng, dữ liệu lạm phát PCE của Mỹ vào ngày 26/8 sẽ là yếu tố quan trọng quyết định hướng đi của USD và vàng trong ngắn hạn.