Kế hoạch Mỹ-Saudi cắt Iran khỏi dầu toàn cầu: Bài toán Hormuz và Bab el-Mandeb

Iran và thế kìm kẹp hai eo biển

Tehran đã chính thức hóa phản ứng trước các mối đe dọa từ bên ngoài bằng cách kiểm soát thực tế cả eo biển Hormuz lẫn Bab el-Mandeb. Với lực lượng lớn dọc toàn bộ phần phía đông Hormuz, Iran có thể chặn mọi tàu chở dầu và LNG từ Trung Đông đi về phía châu Á (Trung Quốc, Ấn Độ) hoặc sang phía tây qua Vịnh Aden. Trong khi đó, lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen kiểm soát tuyến đường từ Vịnh Aden lên Biển Đỏ và kênh đào Suez.

Sau chiến dịch 'Operation Epic Fury' của Mỹ và Israel vào tháng 2, Tehran đã đóng cửa Hormuz và gây nhiễu loạn tại Bab el-Mandeb. Điều này không chỉ đe dọa nguồn cung dầu toàn cầu mà còn tạo ra một công cụ địa chính trị lợi hại cho Iran, khiến các nước nhập khẩu và xuất khẩu dầu phải tìm kiếm các tuyến đường thay thế.

Dự án MERA: Lối thoát ngoài Hormuz

Để giảm phụ thuộc vào Hormuz, liên danh tư nhân MERA Oil – gồm MWG Enterprises (Mỹ), Patel Family Office và PWS (liên kết với AHQ Group của Saudi Arabia) – đã công bố kế hoạch xây dựng một tổ hợp lọc dầu và hành lang xuất khẩu trị giá 5 tỷ USD, nằm ngoài eo biển Hormuz. Dự án bao gồm nhà máy lọc dầu công suất 200.000 thùng/ngày, cảng nước sâu, kho chứa và cơ sở xuất khẩu, dự kiến hoàn thành giai đoạn một vào cuối năm 2029.

Vị trí khả thi nhất là trên Vịnh Oman hoặc Biển Ả Rập, như Fujairah (UAE) hoặc Duqm/Salalah (Oman). Cả hai đều có kết nối trực tiếp với Ấn Độ Dương, phù hợp với kế hoạch Hành lang Kinh tế Ấn Độ-Trung Đông-Châu Âu (IMEC). Mỹ ước tính IMEC có thể chuyển hướng khoảng 60% lượng container hiện đi qua Hormuz, giúp Washington giành lại quyền kiểm soát dòng chảy năng lượng từ tay Trung Quốc, vốn đang nắm giữ qua thỏa thuận 25 năm với Iran.

Đường ống xuyên Saudi-Israel: Phương án bí mật

Một lựa chọn khác được thảo luận là xây đường ống dẫn dầu qua sa mạc Saudi đến biên giới Israel, kết nối với đường ống Eilat-Ashkelon (xây từ 1968-1969) để đưa dầu ra Địa Trung Hải. Bộ trưởng Năng lượng Israel Eli Cohen nhấn mạnh lợi ích của việc tạo tuyến đường bộ, tránh phụ thuộc vào Iran và Houthi. Thủ tướng Netanyahu cũng ủng hộ, cho rằng điều này sẽ loại bỏ vĩnh viễn các điểm nghẽn.

Phương án này được cho là nhận được sự hậu thuẫn từ đội ngũ của Tổng thống Trump, với mục tiêu mở rộng ảnh hưởng Mỹ tại khu vực, củng cố Hiệp định Abraham và tạo lợi thế trước Trung Quốc và Nga. Tuy nhiên, chi phí xây dựng, an ninh tuyến ống và phản ứng của Iran là những rủi ro lớn.

Tác động thị trường và mức độ định giá

Hiện tại, thị trường dường như chưa phản ánh đầy đủ rủi ro từ việc Iran kiểm soát hai eo biển. Giá dầu vẫn biến động trong biên độ hẹp, trong khi chỉ số DXY ở mức 99.8, vàng quanh 4370 USD/oz, cho thấy dòng vốn chưa có sự dịch chuyển mạnh mẽ do lo ngại địa chính trị. Tuy nhiên, nếu các kế hoạch trên tiến triển hoặc thất bại, thị trường có thể phản ứng mạnh.

Các nhà giao dịch cần theo dõi sát diễn biến ngoại giao Mỹ-Iran, tiến độ dự án MERA và khả năng xây dựng đường ống xuyên Saudi-Israel. Bất kỳ dấu hiệu leo thang nào cũng có thể đẩy giá dầu và vàng tăng, trong khi đồng USD có thể suy yếu nếu căng thẳng làm gián đoạn thương mại toàn cầu.

Điều cần theo dõi tiếp

Nhà giao dịch nên chú ý đến các tuyên bố chính thức từ Washington, Riyadh và Tehran về các kế hoạch thay thế Hormuz. Đồng thời, theo dõi dữ liệu tồn kho dầu thô API và CPI Mỹ sắp công bố, vì chúng có thể tương tác với rủi ro địa chính trị để tạo ra biến động lớn trên thị trường năng lượng và tiền tệ.