Iran gia nhập ngân hàng BRICS: nước cờ né trừng phạt và thách thức vai trò đồng USD

Iran gia nhập NDB: bước đi chiến lược giữa vòng vây trừng phạt

Ngày 12/8, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran, Abdolnaser Hemmati, tuyên bố nước này sẽ sớm trở thành thành viên của Ngân hàng Phát triển Mới (NDB), định chế tài chính do nhóm BRICS thành lập. Tuyên bố được đưa ra trước thềm cuộc họp đầu tiên của Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương BRICS do Ấn Độ chủ trì, diễn ra trong bối cảnh Iran vẫn hứng chịu các lệnh trừng phạt toàn diện từ Mỹ và quốc tế, cùng với đó là cuộc xung đột chưa có hồi kết với Mỹ và Israel.

Động thái này không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn là một nước cờ thực dụng: Iran đang tìm kiếm các kênh tài chính thay thế hệ thống USD, vốn bị kiểm soát chặt chẽ bởi Washington. Việc gia nhập NDB, ngân hàng được thành lập năm 2015 bởi Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi để tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng và phát triển bền vững, sẽ mở ra cánh cửa tiếp cận nguồn vốn mà không phụ thuộc vào các định chế tài chính phương Tây.

Mặc dù bộ phận truyền thông của NDB chưa xác nhận thông tin, nhưng tuyên bố từ Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran cho thấy quyết tâm rõ ràng của Tehran. Iran đã gia nhập BRICS từ năm 2024 và nhiều lần bày tỏ mong muốn trở thành cổ đông của NDB. Việc Uzbekistan trở thành thành viên thứ 10 của ngân hàng vào ngày 5/6 vừa qua cho thấy NDB đang tích cực mở rộng, và Iran có thể là mảnh ghép tiếp theo.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Sự kiện này tác động đến thị trường tài chính qua nhiều kênh, dù mức độ trực tiếp không lớn như các sự kiện địa chính trị nóng như chiến tranh hay khủng hoảng nợ.

Thứ nhất, kênh tâm lý và kỳ vọng về phi đô la hóa. Việc Iran, một quốc gia chịu trừng phạt nặng nề, gia nhập NDB là minh chứng cho xu hướng các nền kinh tế mới nổi tìm cách giảm phụ thuộc vào đồng USD. Điều này củng cố câu chuyện dài hạn về sự suy yếu của đồng bạc xanh, qua đó có thể gây áp lực nhẹ lên chỉ số DXY (hiện ở mức 99.916, giảm 0.07%). Tuy nhiên, tác động này chủ yếu mang tính dài hạn và khó định lượng ngay lập tức.

Thứ hai, kênh dòng vốn và đầu tư. NDB có thể trở thành kênh cấp vốn cho các dự án tại Iran, giúp nước này giảm bớt khó khăn kinh tế do trừng phạt. Điều này có thể ảnh hưởng đến giá dầu nếu Iran tăng cường xuất khẩu năng lượng, nhưng tác động trực tiếp đến các cặp tiền tệ chính là không đáng kể.

Thứ ba, kênh địa chính trị. Iran gia nhập NDB là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của BRICS nhằm thúc đẩy thương mại và thanh toán bằng tiền tệ quốc gia. Hemmati cũng nhấn mạnh mong muốn hợp tác tiền tệ song phương và ba bên giữa các thành viên. Điều này có thể dẫn đến sự đa dạng hóa dự trữ ngoại hối của các ngân hàng trung ương, giảm tỷ trọng USD, từ đó ảnh hưởng đến tỷ giá và dòng vốn toàn cầu.

Đồng tiền và tài sản chịu tác động

Trong ngắn hạn, các cặp tiền chính như EUR/USD (1.1533, +0.10%) và USD/JPY (159.32, -0.05%) gần như không bị ảnh hưởng bởi tin này. Thị trường vẫn đang tập trung vào dữ liệu kinh tế Mỹ như PPI và số đơn xin trợ cấp thất nghiệp công bố vào tối nay (giờ Việt Nam), cùng với bài phát biểu của Fed Hammack.

Vàng (4382.12 USD/oz, -0.59%) có thể nhận được hỗ trợ nhẹ từ câu chuyện phi đô la hóa, nhưng trong ngắn hạn, giá vàng chịu áp lực từ lãi suất cao và đồng USD mạnh. Nếu PPI tăng cao hơn dự báo (0.2%), khả năng Fed duy trì chính sách thắt chặt sẽ tăng, gây áp lực lên vàng.

Đối với các tài sản gắn với Iran, như đồng rial (IRR), tác động có thể tích cực hơn khi nước này có thêm kênh tài chính mới, nhưng thanh khoản thấp và rủi ro trừng phạt khiến việc giao dịch gần như bất khả thi trên thị trường quốc tế.

Mức độ định giá và kỳ vọng thị trường

Hiện tại, thị trường dường như chưa định giá nhiều cho sự kiện này, vì nó mang tính dài hạn và chưa có xác nhận chính thức từ NDB. Tuy nhiên, nếu Iran chính thức trở thành thành viên, giới đầu tư có thể xem đây là một bước tiến trong nỗ lực phi đô la hóa của BRICS, qua đó củng cố xu hướng giảm của DXY trong trung hạn.

Các nhà giao dịch nên theo dõi phản ứng của NDB và các thành viên BRICS, cũng như khả năng Iran tiếp cận vốn từ ngân hàng này. Ngoài ra, diễn biến của cuộc xung đột Iran-Mỹ-Israel vẫn là yếu tố quan trọng hơn nhiều, có thể gây biến động mạnh cho giá dầu và vàng.

Điều cần theo dõi tiếp

Trong ngắn hạn, các nhà giao dịch nên chú ý đến dữ liệu PPI và số đơn xin trợ cấp thất nghiệp của Mỹ, cùng với bài phát biểu của Fed Hammack. Những yếu tố này sẽ quyết định hướng đi của USD và vàng trong phiên giao dịch tới. Về dài hạn, hãy theo dõi tiến trình gia nhập NDB của Iran, phản ứng của Mỹ và các biện pháp trừng phạt bổ sung, cũng như bất kỳ thỏa thuận thương mại bằng tiền tệ quốc gia nào giữa các thành viên BRICS. Những diễn biến này sẽ định hình xu hướng phi đô la hóa và có thể tạo ra sóng lớn cho thị trường ngoại hối và hàng hóa.