Chiến tranh đẩy tầng lớp trung lưu Iran đến bờ vực nghèo đói: rủi ro cho thị trường dầu và rial

Chiến tranh không tạo ra khủng hoảng, nhưng đẩy nhanh sự sụp đổ

Cuộc chiến kéo dài từ năm ngoái đã không tạo ra cuộc khủng hoảng kinh tế của Iran, mà làm trầm trọng thêm một căn bệnh vốn đã mãn tính: lạm phát trên 40%, đồng rial mất giá, thâm hụt ngân sách triền miên và các lệnh trừng phạt kéo dài. Theo dự báo của IMF, nền kinh tế Iran sẽ giảm 5,4% trong năm nay, lạm phát tiến sát 69%. Nhưng những con số vĩ mô chỉ phản ánh một phần câu chuyện. Điều đáng lo hơn là tác động xã hội: ước tính khoảng 3,5–4,5 triệu người Iran rơi xuống dưới chuẩn nghèo kể từ khi xung đột leo thang, nâng tổng số người nghèo lên hơn 40 triệu – tức gần một nửa dân số.

Tầng lớp trung lưu – những người từng tự coi là an toàn về tài chính – giờ đây phải cắt giảm chi tiêu cho thực phẩm, y tế và giáo dục. Giá bánh mì và ngũ cốc tăng 140%, thịt gia cầm tăng 135%, sữa tăng 116%, dầu ăn tăng hơn 200%. Những con số này không chỉ là thống kê; chúng phản ánh sự đảo lộn trong đời sống hàng ngày, khi mà ngay cả thịt gà cũng trở thành xa xỉ. Điều này có thể dẫn đến bất ổn xã hội, gây áp lực lên chính phủ và có khả năng thay đổi cục diện chính trị.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Với nhà giao dịch, câu hỏi quan trọng là làm thế nào cuộc khủng hoảng này lan tỏa ra thị trường. Kênh đầu tiên là giá dầu. Iran là nhà sản xuất dầu lớn, và bất ổn chính trị – đặc biệt là các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng và tuyến vận tải qua eo biển Hormuz – đẩy giá dầu lên cao do lo ngại gián đoạn nguồn cung. Tuy nhiên, Iran khó được hưởng lợi từ giá dầu cao vì các lệnh trừng phạt và chi phí vận chuyển tăng cao hạn chế doanh thu.

Kênh thứ hai là đồng rial. Sự sụp đổ của đồng tiền này làm trầm trọng thêm lạm phát, khiến người dân mất niềm tin vào nội tệ. Điều này có thể thúc đẩy nhu cầu trú ẩn vào vàng và ngoại tệ mạnh như USD, gây áp lực lên tỷ giá USD/IRR. Trong bối cảnh đó, đồng USD toàn cầu có thể được hưởng lợi như một kênh trú ẩn an toàn, trong khi các đồng tiền nhạy cảm với rủi ro như EUR có thể chịu áp lực.

Tác động đến đồng tiền và tài sản

Hiện tại, DXY đang ở mức 99.683, tăng nhẹ 0.08%, trong khi vàng đạt 4357.89 USD/ounce, tăng 0.39%. Sự bất ổn ở Trung Đông thường hỗ trợ giá vàng và đồng USD. Nếu tình hình Iran trở nên tồi tệ hơn, dòng vốn có thể chảy vào USD, JPY và vàng. Ngược lại, EUR/USD có thể giảm nếu rủi ro địa chính trị làm suy yếu tâm lý châu Âu, đặc biệt khi khu vực này phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu.

Tuy nhiên, mức độ đã được định giá cần được xem xét. Thị trường dường như đã phản ứng một phần với căng thẳng Trung Đông, khi vàng tăng và DXY ổn định. Nhưng nếu cuộc khủng hoảng chính trị nội bộ Iran leo thang thành bất ổn lớn, hoặc nếu các tuyến đường vận tải qua Hormuz bị đe dọa nghiêm trọng, chúng ta có thể thấy sự biến động mạnh hơn.

Điều cần theo dõi tiếp theo

Nhà giao dịch nên theo dõi sát diễn biến chính trị tại Iran, đặc biệt là các cuộc biểu tình hoặc thay đổi chính sách kinh tế. Các dữ liệu kinh tế như cán cân thương mại EU (dự kiến công bố ngày 11/8) và doanh số bán nhà Mỹ có thể phản ánh tâm lý thị trường. Ngoài ra, các báo cáo về tồn kho dầu thô của API vào ngày 12/8 sẽ cho thấy tác động thực tế lên nguồn cung. Nếu lạm phát Iran tiếp tục tăng và tình trạng nghèo đói lan rộng, áp lực lên chính phủ có thể dẫn đến những thay đổi chính sách bất ngờ, ảnh hưởng đến giá dầu và tỷ giá hối đoái. Hãy chuẩn bị cho kịch bản biến động tăng khi các sự kiện này diễn ra.