Sầu riêng Việt Nam vượt Thái Lan về sản lượng vào Trung Quốc: cơ hội và áp lực cho chuỗi cung ứng nông sản

Sự dịch chuyển trong thị phần sầu riêng Trung Quốc

Trung Quốc đã nhập khẩu gần 7,5 tỷ USD sầu riêng tươi trong năm ngoái, trong đó Thái Lan vẫn dẫn đầu về giá trị với khoảng 4 tỷ USD. Tuy nhiên, lần đầu tiên trong năm 2025, khối lượng sầu riêng tươi Việt Nam xuất sang Trung Quốc đã vượt Thái Lan. Đây là kết quả của lợi thế địa lý – thời gian vận chuyển từ miền Nam Việt Nam đến cửa khẩu chỉ mất ba ngày trong điều kiện lý tưởng, so với hàng tuần đối với hàng Thái Lan.

Sầu riêng là loại quả dễ hỏng, nên yếu tố thời gian trở thành lợi thế cạnh tranh quyết định. Việc cải thiện hạ tầng thông quan, bao gồm các cửa khẩu thông minh, đang giúp nông sản Việt Nam rút ngắn thời gian thông quan và duy trì độ tươi ngon. Trong bốn tháng đầu năm nay, gần 895.000 tấn trái cây từ Đông Nam Á đã qua các cảng tại Quảng Tây, tăng hơn 12% so với cùng kỳ.

Tác động đến tỷ giá và dòng ngoại tệ

Sự bùng nổ thương mại nông sản có ý nghĩa trực tiếp đến cung cầu ngoại tệ. Khi kim ngạch xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc tăng, lượng nhân dân tệ và USD chảy vào Việt Nam qua kênh thanh toán biên mậu cũng tăng theo. Điều này tạo nguồn cung ngoại tệ dồi dào hơn, hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước trong việc ổn định tỷ giá USD/VND.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng phần lớn giao dịch biên mậu được thanh toán bằng nhân dân tệ hoặc các kênh không chính thức. Dòng tiền này có thể không phản ánh đầy đủ trong cán cân thanh toán chính thức, nhưng vẫn tác động đến thanh khoản ngoại tệ trên thị trường tự do và gián tiếp lên tỷ giá niêm yết. Với chỉ số DXY hiện ở mức 100,28, áp lực lên VND không quá lớn, nhưng NHNN vẫn cần theo dõi sát diễn biến thương mại biên giới để điều hành linh hoạt.

Du lịch biên giới và dòng kiều hối

Không chỉ hàng hóa, dòng người qua biên giới cũng tăng mạnh. Trong năm ngoái, hơn 8 triệu lượt người đã qua cửa khẩu Móng Cái – Đông Hưng. Phía Trung Quốc, thành phố Đông Hưng ghi nhận hơn 18 triệu lượt khách nội địa, mang về hơn 17 tỷ nhân dân tệ (tương đương 2,5 tỷ USD) doanh thu. Hơn 6.000 người Việt ước tính qua cửa khẩu Đông Hưng mỗi ngày, trong đó hơn 1.000 hộ đã đăng ký kinh doanh nhỏ tại đây.

Dòng du khách và tiểu thương qua lại tạo ra nguồn thu ngoại tệ đáng kể cho các tỉnh biên giới. Tuy nhiên, Móng Cái đang đối mặt với thách thức: nhiều du khách Trung Quốc chỉ quá cảnh để đến Hạ Long và Hà Nội, khiến thành phố biên giới không giữ được chi tiêu cho khách sạn, nhà hàng. Việc thiếu các điểm nhấn du lịch đặc sắc đang hạn chế khả năng hấp thụ dòng ngoại tệ tại chỗ.

Rủi ro từ chất lượng và hạ tầng kiểm định

Đại diện Hiệp hội Rau quả Việt Nam thừa nhận hai vấn đề lớn: chất lượng sản phẩm không đồng đều và an toàn thực phẩm. Tồn dư thuốc bảo vệ thực vật và các chất cấm vẫn là rủi ro thường trực. Năng lực kiểm nghiệm của các cơ quan chứng nhận xuất khẩu được đánh giá là còn thấp so với yêu cầu.

Những yếu kém này có thể ảnh hưởng đến uy tín nông sản Việt Nam và gián đoạn dòng xuất khẩu nếu phía Trung Quốc siết chặt kiểm tra. Về phía người giao dịch, cần theo dõi các thông báo từ cơ quan hải quan Trung Quốc về tiêu chuẩn kiểm dịch, vì bất kỳ thay đổi nào cũng có thể tác động đến khối lượng giao dịch và dòng ngoại tệ qua biên giới.

Điều cần theo dõi

Người giao dịch trong nước nên chú ý đến diễn biến tỷ giá USD/VND và CNY/VND tại các cửa khẩu, đặc biệt khi khối lượng thương mại nông sản tăng mạnh. Các tín hiệu từ Ngân hàng Nhà nước về điều hành tỷ giá trung tâm và thanh khoản ngoại tệ sẽ phản ánh mức độ ảnh hưởng của dòng thương mại biên giới. Bên cạnh đó, lịch kinh tế tuần tới có lãi suất cho vay cơ bản của Trung Quốc (dự báo giữ nguyên 3,0% kỳ hạn 1 năm và 3,5% kỳ hạn 5 năm) – yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức mua của thị trường Trung Quốc và gián tiếp đến xuất khẩu nông sản Việt Nam.