Nguy cơ Mỹ siết chặt tiêu chí xuất xứ: Thách thức mới cho hàng hóa Việt Nam

Washington mở rộng 'cuộc chiến' chống trung chuyển

Báo cáo tháng 8 của Nhà Trắng do cố vấn thương mại Peter Navarro soạn thảo đã cáo buộc hơn 40 quốc gia, trong đó có 9 nước Đông Nam Á, tham gia vào 'Đại lừa đảo trung chuyển' nhằm đưa hàng hóa Trung Quốc vào Mỹ để né thuế quan. Điều đáng lo ngại không chỉ là việc siết chặt các hành vi bất hợp pháp (như gắn nhãn mác sai), mà là Washington đang ngày càng xóa nhòa ranh giới giữa dịch chuyển chuỗi cung ứng hợp pháp và trốn thuế.

Trước đây, Mỹ từng ủng hộ việc đa dạng hóa dòng chảy thương mại khi các công ty dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc theo chiến lược 'Trung Quốc + 1'. Tuy nhiên, giờ đây, ngay cả những hoạt động dịch chuyển có sự chuyển hóa hàng hóa thực chất cũng bị nghi ngờ. Báo cáo của Nhà Trắng thậm chí chỉ ra ngành điện tử tại TP.HCM và sản xuất nhựa tại Penang (Malaysia) như là ví dụ về các 'thành phố chị em xấu xí' cướp việc làm của công nhân Mỹ, đồng thời cáo buộc Singapore tham gia vào các hoạt động logistics 'cơ hội' cho phép chuyển tải hàng hóa liên quan đến Trung Quốc.

Hệ lụy với chuỗi cung ứng và dòng vốn FDI

Nếu Mỹ áp dụng 'bài kiểm tra độ tinh khiết' đối với hàng hóa, yêu cầu loại bỏ ngày càng nhiều nguyên liệu, linh kiện có nguồn gốc Trung Quốc, thì điều này sẽ tác động sâu sắc đến mô hình sản xuất hiện tại của Việt Nam. Phần lớn chuỗi cung ứng châu Á vốn phụ thuộc vào đầu vào từ Trung Quốc, và việc tháo gỡ các mạng lưới sản xuất và logistics dày đặc xuyên biên giới là điều không dễ dàng.

Đối với Việt Nam, làn sóng dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc trong những năm qua đã mang lại nguồn vốn FDI lớn, góp phần thúc đẩy xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, nếu Mỹ siết chặt các tiêu chí xuất xứ, không chỉ riêng hàng hóa xuất khẩu trực tiếp của Việt Nam mà cả dòng vốn đầu tư mới có thể bị ảnh hưởng. Các doanh nghiệp sẽ thận trọng hơn khi quyết định đầu tư vào Việt Nam nếu rủi ro bị áp thuế trừng phạt tăng cao.

Tác động đến tỷ giá và điều hành chính sách tiền tệ

Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức hơn trong điều hành tỷ giá USD/VND. Áp lực từ cán cân thương mại và dòng vốn đầu tư có thể khiến tỷ giá biến động mạnh hơn. Nếu xuất khẩu sang Mỹ bị đình trệ do các biện pháp thuế quan mới, nguồn thu ngoại tệ có thể giảm, gây áp lực lên tỷ giá. Ngược lại, nếu dòng vốn FDI vẫn đổ vào nhờ lợi thế chuỗi cung ứng, VND có thể được hỗ trợ.

Hiện tại, chỉ số DXY đang ở mức 98.8, thấp hơn đáng kể so với các giai đoạn trước, phản ánh đồng USD yếu đi. Điều này có thể giúp giảm áp lực lên tỷ giá USD/VND trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các nhà giao dịch cần theo dõi sát sao các tín hiệu từ Mỹ, đặc biệt là các hành động cụ thể sau báo cáo 'lừa đảo trung chuyển'.

Điều gì cần theo dõi tiếp theo?

Giới giao dịch trong nước nên chú ý đến các dấu hiệu cho thấy Mỹ sẽ chuyển từ cáo buộc sang hành động thực tế. Cụ thể, việc sử dụng Điều 338 – một công cụ thuế quan ít được biết đến nhưng mới được Tổng thống Trump sử dụng với Canada – có thể là một kịch bản cho các nước Đông Nam Á. Theo điều khoản này, Mỹ có thể áp thuế lên tới 50% mà không cần quy trình rõ ràng hay sự phê chuẩn của Quốc hội.

Bên cạnh đó, các cuộc tham vấn song phương giữa Mỹ và các nước trong khu vực về hàm lượng Trung Quốc trong hàng hóa cũng là một điểm cần theo dõi. Nếu Mỹ yêu cầu thông tin chi tiết hơn về nguồn gốc nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc sâu hơn, các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam sẽ phải điều chỉnh chuỗi cung ứng, và điều này có thể ảnh hưởng đến chi phí sản xuất và giá cả hàng hóa.

Cuối cùng, các số liệu kinh tế Mỹ như PPI và số đơn xin trợ cấp thất nghiệp công bố trong ngày hôm nay sẽ là những chỉ báo ngắn hạn cho thị trường ngoại hối, qua đó gián tiếp tác động đến tỷ giá USD/VND.