Mỹ 'điểm mặt' Việt Nam trong danh sách rủi ro lẩn tránh thuế quan: doanh nghiệp xuất khẩu cần chuẩn bị gì?

Rủi ro trung chuyển: Việt Nam nằm trong 'tầm ngắm' của Washington

Báo cáo của Nhà Trắng công bố ngày 13/8 đã chỉ ra hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ có nguy cơ 'trung chuyển bất hợp pháp' – hoạt động đưa hàng hóa qua nước thứ ba để né thuế quan Mỹ. Việt Nam nằm trong danh sách này cùng với EU, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Mexico. Động thái này không chỉ là cảnh báo chính trị mà còn là tiền đề cho các biện pháp kiểm tra chặt chẽ hơn, đặc biệt khi Washington tuyên bố sẽ dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để phát hiện gian lận thương mại.

Đối với Việt Nam, việc bị 'điểm mặt' trong nhóm rủi ro có thể ảnh hưởng đến dòng vốn FDI và hoạt động xuất khẩu – vốn là động lực chính của nền kinh tế. Nhiều doanh nghiệp đã chuyển chuỗi cung ứng từ Trung Quốc sang Việt Nam từ cuộc chiến thuế quan 2018, và giờ đây họ phải đối mặt với nguy cơ bị điều tra, áp thuế bổ sung nếu không chứng minh được nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Tác động đến tỷ giá USD/VND và chính sách điều hành

Trong ngắn hạn, thông tin này có thể tạo áp lực lên tỷ giá khi dòng vốn ngoại có xu hướng thận trọng hơn với các thị trường bị Mỹ giám sát. Tuy nhiên, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vẫn đang trong thế chủ động khi chỉ số DXY ở mức 99.96, thấp hơn đáng kể so với đỉnh năm ngoái. Điều này giúp giảm áp lực mất giá của VND, nhưng rủi ro trung hạn vẫn hiện hữu nếu Mỹ áp dụng các biện pháp trừng phạt thương mại cụ thể.

NHNN có thể tận dụng dư địa này để điều hành tỷ giá linh hoạt, can thiệp khi cần thiết mà không lo cạn kiệt dự trữ ngoại hối. Tuy nhiên, nếu xuất khẩu sang Mỹ bị siết chặt, cán cân thương mại có thể xấu đi, gây áp lực lên cung cầu ngoại tệ trong nước. Các doanh nghiệp xuất khẩu cần theo dõi sát diễn biến này để có kế hoạch phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Bài toán xuất xứ hàng hóa và hệ lụy cho doanh nghiệp

Việc Mỹ sử dụng AI để 'soi' dữ liệu lô hàng, lịch trình vận chuyển sẽ khiến việc kiểm tra nguồn gốc trở nên chặt chẽ hơn. Các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là những đơn vị gia công, lắp ráp linh kiện từ Trung Quốc, cần rà soát lại chuỗi cung ứng của mình. Nếu không chứng minh được hàm lượng giá trị gia tăng tại Việt Nam đạt tiêu chuẩn, hàng hóa có thể bị áp thuế chống lẩn tránh, làm giảm lợi thế cạnh tranh.

Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp xuất khẩu trực tiếp mà còn tác động đến các nhà đầu tư nước ngoài đang xem Việt Nam là cứ điểm sản xuất. Trong bối cảnh đó, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trở thành yêu cầu cấp thiết. Về phía NHNN, việc duy trì ổn định tỷ giá sẽ giúp doanh nghiệp yên tâm hơn trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Theo dõi gì tiếp theo?

Nhà đầu tư và doanh nghiệp cần theo dõi các phản ứng chính thức từ Việt Nam, cũng như các cuộc đàm phán song phương với Mỹ trong thời gian tới. Bên cạnh đó, dữ liệu kinh tế Mỹ như doanh số bán lẻ công bố tối nay (14/8) và bài phát biểu của Fed Venable sẽ là những yếu tố ngắn hạn ảnh hưởng đến chỉ số DXY và tỷ giá USD/VND. Nếu đồng USD tiếp tục suy yếu, NHNN có thêm dư địa để nới lỏng chính sách tiền tệ, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh xuất khẩu đối mặt nhiều thách thức.