Thuế quan Canada – Mỹ: Sức chịu đựng của làn sóng mua hàng nội địa trước bài kiểm tra giá cả

Thuế quan đã nổ, nhưng giá kệ hàng chưa phản ánh ngay

Ngày 22/8, Mỹ chính thức áp mức thuế 50% lên gần 20 tỷ USD hàng Canada, bao gồm máy móc, dệt may và cả gậy khúc côn cầu. Đến đầu tuần này, Ottawa đáp trả bằng đợt thuế mới 15–50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng Mỹ, trải từ thép, nhôm đến sữa, thiết bị gia dụng, quần áo và mỹ phẩm. Thủ tướng Mark Carney mô tả đây là phản ứng "đô-la đổi đô-la", sau khi cáo buộc Washington đưa ra các yêu cầu phút chót "không kinh tế, bất công và làm xói mòn lợi ích ròng của Canada".

Điều đáng chú ý là người tiêu dùng Canada gần như chưa cảm nhận được cú sốc giá. Oxford Economics ước tính chỉ khoảng 0,25% rổ tiêu dùng bình quân chịu tác động trực tiếp từ đợt thuế trả đũa mới, phần lớn vì Canada nhắm vào hàng hóa doanh nghiệp sử dụng chứ không phải người mua lẻ. Chuyên gia bán lẻ Bruce Winder bổ sung một lý do mang tính kỹ thuật: nhiều cửa hàng vẫn đang bán hàng tồn kho nhập trước khi thuế có hiệu lực, nên độ trễ giá có thể kéo dài vài tuần.

Chi phí chảy qua kênh gián tiếp

Bức tranh không hề yên ắng. Dù ít sản phẩm thực phẩm thành phẩm bị đánh thuế trực tiếp, các vật liệu đóng gói như lon kim loại, hộp thủy tinh và màng nhựa lại nằm trong danh sách. Điều đó nghĩa là hộp sữa hay hộp ngũ cốc không bị thuế, nhưng chi phí bao bì tăng sẽ len lỏi vào giá bán cuối cùng. Oxford Economics ước tính doanh nghiệp gánh ít nhất một nửa chi phí thuế trả đũa, hộ gia đình chịu khoảng 20% qua giá cao hơn — phần còn lại thường bị hấp thụ bằng biên lợi nhuận hoặc đàm phán chuỗi cung ứng.

Winder cảnh báo khả năng hấp thụ của nhà bán lẻ có giới hạn, đặc biệt nếu mức thuế 25% hoặc 50% duy trì đủ lâu. Đây là điểm mấu chốt với chính sách tiền tệ: lạm phát do thuế quan thường mang tính một lần, nhưng nếu doanh nghiệp chuyển chi phí sang giá và kỳ vọng lạm phát bị neo cao, Ngân hàng Trung ương Canada sẽ buộc phải cân nhắc giữa hỗ trợ tăng trưởng và kiểm soát giá.

Phong trào mua hàng nội địa: bền bỉ nhưng có giới hạn

Dữ liệu khảo sát của Narrative Research cho thấy sự kiên định đáng ngạc nhiên. Khi được chọn giữa giỏ hàng toàn Canada trị giá 120 CAD và giỏ rẻ hơn 100 CAD có khả năng xuất xứ Mỹ, 76% người được hỏi chọn giỏ Canada. Ngay cả khi giỏ Canada đắt lên 140 CAD — cao hơn 40% — vẫn có 70% trung thành với lựa chọn nội địa. Giám đốc điều hành Margaret Chapman nhấn mạnh đây không phải cảm xúc nhất thời mà là xu hướng đã được theo dõi suốt một năm rưỡi và "có khả năng sẽ kéo dài".

Tuy nhiên, các cuộc phỏng vấn tại Toronto cho thấy giới hạn tâm lý rất rõ. Meeda Buzzeri, làm trong ngành tài chính, nói cô sẵn sàng trả thêm nhưng "sẽ có một điểm mà tôi nói: được rồi, cái này quá đáng rồi, giá tạp hóa của tôi đang quá cao". Mateus Gujrel, lập trình viên, cũng thừa nhận nếu sản phẩm Canada đắt gấp đôi, anh sẽ cân nhắc lại. Nói cách khác, ngưỡng chịu đựng nằm ở đâu đó giữa mức chênh 20% và 100% — và đó chính là bài kiểm tra thực sự của xu hướng này.

Hàm ý cho tiền tệ và dòng vốn

Với CAD, câu chuyện thuế quan tạo ra hai lực đối nghịch. Một mặt, thuế trả đũa làm tăng chi phí nhập khẩu và có thể đẩy lạm phát lên, buộc BoC giữ lãi suất cao hơn kỳ vọng — yếu tố hỗ trợ đồng tiền. Mặt khác, bất định thương mại kéo dài đè nặng đầu tư và việc làm, đúng như Winder nhận định: "phần lớn hơn ở đây là nỗi sợ, sự lo lắng mà nó tạo ra". Nếu thị trường lao động Canada suy yếu rõ hơn trong các tháng tới, áp lực giảm giá lên CAD sẽ lấn át yếu tố lạm phát.

Trên bình diện rộng hơn, bối cảnh vĩ mô toàn cầu đang khá trầm lắng: DXY đứng ở 99,094 gần như không đổi, EUR/USD ở 1,15978 giảm nhẹ 0,12%, trong khi USD/JPY giảm 0,62% xuống 153,468 và vàng tăng 0,68% lên 4.346,23 USD — dấu hiệu dòng tiền vẫn tìm đến tài sản trú ẩn. Việc Chủ tịch ECB Lagarde phát biểu vào 17:15 hôm nay và lặp lại vào 14/9 có thể làm nổi bật sự phân kỳ chính sách giữa hai bờ Đại Tây Dương, đặc biệt khi Canada là ví dụ điển hình cho thấy thuế quan đang trở thành biến số lạm phát khó lường.

Điều cần theo dõi

Trong vài tuần tới, ba tín hiệu đáng chú ý. Thứ nhất là giá kệ hàng thực tế tại các chuỗi bán lẻ Canada khi hàng tồn kho trước thuế cạn dần — đây là phép thử trực tiếp cho ngưỡng chịu đựng của người tiêu dùng. Thứ hai là số liệu việc làm và niềm tin tiêu dùng Canada, vì lo ngại mất việc làm có thể phá vỡ phong trào mua nội địa nhanh hơn cả giá cả. Thứ ba là diễn biến đàm phán Mỹ – Canada, bởi bất kỳ tín hiệu hạ nhiệt nào cũng sẽ đảo ngược nhanh chóng định giá rủi ro thương mại trên CAD và các tài sản liên quan.